Henryk Różański खाँसी के घरेलू उपाय के तौर पर थाइम वाला शहद और एक कप उबलते पानी में एक चम्मच जड़ी-बूटी डालकर बनाया गया काढ़ा बताते हैं।
यूरोपीय औषधि एजेंसी सर्दी-जुकाम से जुड़ी बलगम वाली खाँसी के लिए थाइम से बनी औषधियों का उल्लेख करती है। इनका उपयोग मुख्यतः लंबे समय से चली आ रही परंपरा पर आधारित है।
थाइम की दवाओं में अर्क, रस या सूखी पत्तियाँ और फूल हो सकते हैं। इनमें से अधिकतर दवाएँ वयस्कों और 12 वर्ष से अधिक उम्र के किशोरों के लिए हैं।
अगर दवा लेते समय लक्षण एक सप्ताह से अधिक बने रहें या बिगड़ जाएँ, तो EMA डॉक्टर से सलाह लेने की सिफारिश करती है।
Henryk Różański खाँसी, आवाज़ बैठने और सर्दी-जुकाम के घरेलू उपाय के तौर पर थाइम वाला शहद बताते हैं।
„– थाइम-हर्बल शहद (थाइम के टिंचर या इन्फ्यूजन को 1:3 के अनुपात में शहद के साथ मिलाकर बनाया जाता है)। खाँसी, आवाज़ बैठने और सर्दी-जुकाम में हर 3 घंटे में 1 चम्मच लें। ताज़ी पिसी हुई थाइम की जड़ी-बूटी को इसी तरह के अनुपात में शहद के साथ, थोड़ी-सी शराब या ग्लिसरीन मिलाकर भी बनाया जा सकता है;
– थाइम का काढ़ा: 1 कप उबलते पानी में 1 चम्मच जड़ी-बूटी डालें। दिनभर थोड़ी-थोड़ी मात्रा में 1–2 कप काढ़ा पिएँ;
– थाइम का इन्फ्यूजन: 100 g ताज़ी थाइम की जड़ी-बूटी पर 300 ml गर्म 40–60% अल्कोहल डालें। 2–3 सप्ताह के लिए रख दें और फिर छान लें।”– ziołomiód tymiankowy (powstały po zmieszaniu nalewki lub intraktu tymiankowego z miodem w proporcji 1:3), stosowany przy kaszlu, chrypce i przeziębieniu w dawce 1 łyżeczka co 3 godziny; ziołomiód można również sporządzić mieszając świeże zmielone ziele tymianku z miodem w podobnej proporcji z dodatkiem niewielkiej ilości alkoholu lub gliceryny;
– napar tymiankowy: 1 łyżka surowca na 1 szklankę wrzącej wody; pić małymi porcjami w ciągu dnia 1-2 szklanki naparu;
– intrakt tymiankowy: 100 g świeżego ziela tymianku zalać 300 ml gorącego alkoholu 40-60%, odstawić na 2-3 tygodnie, przefiltrować.
Henryk Różański एक कप उबलते पानी में एक चम्मच थाइम डालकर बनाया गया काढ़ा भी बताते हैं, जिसे दिनभर थोड़ी-थोड़ी मात्रा में पीना चाहिए।
„– थाइम-हर्बल शहद (थाइम के टिंचर या इन्फ्यूजन को 1:3 के अनुपात में शहद के साथ मिलाकर बनाया जाता है)। खाँसी, आवाज़ बैठने और सर्दी-जुकाम में हर 3 घंटे में 1 चम्मच लें। ताज़ी पिसी हुई थाइम की जड़ी-बूटी को इसी तरह के अनुपात में शहद के साथ, थोड़ी-सी शराब या ग्लिसरीन मिलाकर भी बनाया जा सकता है;
– थाइम का काढ़ा: 1 कप उबलते पानी में 1 चम्मच जड़ी-बूटी डालें। दिनभर थोड़ी-थोड़ी मात्रा में 1–2 कप काढ़ा पिएँ;
– थाइम का इन्फ्यूजन: 100 g ताज़ी थाइम की जड़ी-बूटी पर 300 ml गर्म 40–60% अल्कोहल डालें। 2–3 सप्ताह के लिए रख दें और फिर छान लें।”– ziołomiód tymiankowy (powstały po zmieszaniu nalewki lub intraktu tymiankowego z miodem w proporcji 1:3), stosowany przy kaszlu, chrypce i przeziębieniu w dawce 1 łyżeczka co 3 godziny; ziołomiód można również sporządzić mieszając świeże zmielone ziele tymianku z miodem w podobnej proporcji z dodatkiem niewielkiej ilości alkoholu lub gliceryny;
– napar tymiankowy: 1 łyżka surowca na 1 szklankę wrzącej wody; pić małymi porcjami w ciągu dnia 1-2 szklanki naparu;
– intrakt tymiankowy: 100 g świeżego ziela tymianku zalać 300 ml gorącego alkoholu 40-60%, odstawić na 2-3 tygodnie, przefiltrować.
Henryk Różański खाँसी और सर्दी-जुकाम के लिए थाइम या जंगली थाइम वाली एक मिश्रित जड़ी-बूटी का नुस्खा बताते हैं।
„स्विट्ज़रलैंड में यह मिश्रण लोकप्रिय है: नुस्खा: स्प्रूस की टहनियाँ 20 g, थाइम या जंगली थाइम की जड़ी-बूटी 20 g, कोल्ट्सफुट के फूल या जड़ी-बूटी 20 g, सेज की पत्तियाँ या जड़ी-बूटी 20 g, कैमोमाइल के फूल 20 g। सभी जड़ी-बूटियों को मिलाएँ। 1 कप पानी में 1 चम्मच मिश्रण डालें; 5 मिनट उबालें और फिर ढककर रहने दें। छान लें। प्राकृतिक शहद मिलाएँ। दिन में 3 बार पिएँ। उपयोग: खाँसी, नाक बहना, गले का संक्रमण, सर्दी-जुकाम, फ्लू, ब्रोंकाइटिस और आवाज़ बैठना।”W Szwajcarii popularna jest następująca mieszanka: Rp. Pędy świerkowe 20 g Ziele tymianku lub macierzanki 20 g Kwiat lub ziele podbiału 20 g Liść lub ziele szałwii 20 g Kwiat rumianku 20 g Wymieszać surowce. 1 łyżka na szklankę wody; gotować 5 minut, odstawić do naparzenia. Przecedzić. Dodać miód naturalny. Pić 3 razy dziennie. Wskazania: kaszel, katar, angina, przeziębienie, grypa, zapalenie oskrzeli, chrypka.
थाइम की अधिकतर दवाएँ वयस्कों और 12 वर्ष से अधिक उम्र के किशोरों के लिए हैं; कुछ दवाएँ 4 वर्ष से अधिक उम्र के बच्चों को भी दी जा सकती हैं।
„थाइम की जड़ी-बूटी वाली अधिकतर दवाएँ केवल वयस्कों और 12 वर्ष से अधिक उम्र के किशोरों को लेनी चाहिए, लेकिन कुछ दवाएँ 4 वर्ष से अधिक उम्र के बच्चों को भी दी जा सकती हैं। अगर लक्षण एक सप्ताह से अधिक बने रहें या दवा लेते समय बिगड़ जाएँ, तो डॉक्टर या किसी अन्य योग्य स्वास्थ्यकर्मी से सलाह लें।”Większość leków zawierających ziele tymianku należy stosować wyłącznie u osób dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 12 lat, lecz niektóre z nich można stosować także u dzieci w wieku powyżej 4 lat. Jeśli objawy utrzymują się przez ponad jeden tydzień lub nasilają się w czasie stosowania leku, należy skonsultować się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia.
यूरोपीय औषधि एजेंसी (EMA) की सलाह है कि लक्षण एक सप्ताह से अधिक बने रहें या दवा लेते समय बिगड़ जाएँ, तो डॉक्टर से सलाह लें।
„अगर लक्षण एक सप्ताह से अधिक बने रहें या दवा लेते समय बिगड़ जाएँ, तो डॉक्टर या किसी अन्य योग्य स्वास्थ्यकर्मी से सलाह लें। थाइम की जड़ी-बूटी वाली दवाएँ कैसे लें और कौन इन्हें ले सकता है, इसकी विस्तृत जानकारी दवा के साथ दिए गए रोगी सूचना-पत्र में मिल सकती है।”Jeśli objawy utrzymują się przez ponad jeden tydzień lub nasilają się w czasie stosowania leku, należy skonsultować się z lekarzem lub innym wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia. Szczegółowe informacje dotyczące przyjmowania leków zawierających ziele tymianku oraz tego, kto może je stosować, można znaleźć w ulotce dla pacjenta dołączonej do leku.
केवल थाइम की जड़ी-बूटी वाली दवाओं से जुड़े निष्कर्ष लंबे समय से चले आ रहे पारंपरिक उपयोग पर आधारित हैं, क्योंकि नैदानिक अध्ययनों के प्रमाण पर्याप्त नहीं हैं।
„बलगम वाली खाँसी में थाइम की जड़ी-बूटी वाली इन दवाओं के उपयोग के बारे में HMPC के निष्कर्ष इनके “पारंपरिक उपयोग” पर आधारित हैं। इसका मतलब है कि नैदानिक अध्ययनों के प्रमाण पर्याप्त नहीं हैं, लेकिन इन हर्बल दवाओं की प्रभावशीलता स्वीकार्य मानी जाती है और इनके कम-से-कम 30 वर्षों तक सुरक्षित रूप से इस्तेमाल होने के प्रमाण हैं (जिसमें EU में कम-से-कम 15 वर्ष का उपयोग शामिल है)।”Ustalenia HMPC dotyczące stosowania tych leków zawierających ziele tymianku w kaszlu produktywnym opierają się na ich „tradycyjnym stosowaniu”. Oznacza to, że chociaż dowody z badań klinicznych nie są wystarczające, efektywność tych leków roślinnych jest do przyjęcia i istnieją dowody na to, że są one bezpiecznie stosowane w ten sposób od co najmniej 30 lat (w tym od co najmniej 15 lat w UE).
थाइम से बनी औषधियों की ब्रोमहेक्सिन से तुलना करने वाले अध्ययन में कमियों के कारण कोई निश्चित निष्कर्ष नहीं निकाला जा सका।
„हालाँकि खाँसी के इलाज में थाइम की जड़ी-बूटी और ब्रोमहेक्सिन के बीच कोई महत्वपूर्ण अंतर नहीं देखा गया, लेकिन अध्ययन में कुछ कमियाँ थीं। उदाहरण के लिए, मरीज़ों की संख्या कम थी और थाइम की जड़ी-बूटी से बनी औषधियों के बारे में विस्तृत जानकारी नहीं थी। इसलिए कोई निश्चित निष्कर्ष नहीं निकाला जा सकता।”Chociaż nie obserwowano istotnych różnic między zielem tymianku a bromheksyną w leczeniu kaszlu, badanie zawierało niedociągnięcia, takie jak mała liczba pacjentów oraz brak szczegółowych informacji dotyczących przetworów z ziela tymianku. Z tego powodu nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków.
थाइम की दवाओं में सूखी और कुटी हुई पत्तियाँ तथा फूल, रस या अर्क हो सकता है; इनमें सिर्फ़ रसोई में इस्तेमाल होने वाला मसाला ही नहीं होता।
„HMPC के निष्कर्ष केवल उन औषधियों से संबंधित हैं जो थाइम की जड़ी-बूटी से पत्तियों और फूलों को सुखाकर तथा बारीक कणों में पीसकर, पत्तियों और फूलों का रस निकालकर, या सूखे, तरल अथवा गाढ़े अर्क के रूप में तैयार की जाती हैं।”Ustalenia HMPC dotyczą jedynie przetworów, które są uzyskiwane z ziela tymianku przez suszenie i rozdrabnianie (zmniejszając do drobnych cząstek) liści i kwiatów, przez wyciskanie soku z liści i kwiatów albo w postaci wyciągu suchego, płynnego lub gęstego.
थाइम का अर्क और थाइमॉल कफ निकालने वाली तथा खाँसी दबाने वाली गोलियों, बूंदों और सिरप के घटक हैं।
„थाइम का अर्क और थाइमॉल कई तरह की चूसने वाली गोलियों, बूंदों, कफ निकालने वाले सिरप और खाँसी दबाने वाले सिरप में होते हैं। थाइम के आवश्यक तेल के अलावा इसके सबसे महत्वपूर्ण सक्रिय घटक फेनोलिक अम्ल (कैफिक अम्ल, क्लोरोजेनिक अम्ल, रोज़मैरिनिक अम्ल 0,15-1,35%), ट्राइटरपीन (ओलियानोलिक अम्ल, उर्सोलिक अम्ल), टैनिन और फ्लेवोनॉइड हैं।”Ekstrakt z tymianku oraz tymol są składnikami licznych tabletek do ssania, kropli, syropów wykrztuśnych i przeciwkaszlowych. Najbardziej istotnymi składnikami czynnymi tymianku obok olejku eterycznego są kwasy fenolowe (kwas kawowy, chlorogenowy, kwas rozmarynowy 0,15-1,35%), triterpeny (kwas oleanolowy, ursolowy), garbniki i flawonoidy.
केवल थाइम की जड़ी-बूटी वाली दवाओं से पेट की तकलीफ़ हो सकती है। थाइम या इसी परिवार के पौधों से एलर्जी वाले लोगों को ये दवाएँ नहीं लेनी चाहिए।
„थाइम की जड़ी-बूटी वाली दवाएँ उन मरीज़ों को नहीं लेनी चाहिए जिन्हें थाइम या Lamiaceae (Labiatae) परिवार के अन्य पौधों से एलर्जी हो। पेट की तकलीफ़ हो सकती है। थाइम की जड़ी-बूटी वाली इन दवाओं से जुड़े जोखिमों और इनके सुरक्षित उपयोग की सावधानियों की अधिक जानकारी एजेंसी की वेबसाइट ema.europa.eu/Find medicine/Herbal medicines for human use पर “All documents” (“सभी दस्तावेज़”) टैब में दी गई मोनोग्राफ़ में मिल सकती है।”Leków zawierających ziele tymianku nie można stosować u pacjentów uczulonych na ziele tymianku lub na inne rośliny z rodziny Lamiaceae (Labiatae). Mogą wystąpić zaburzenia żołądkowe. Więcej informacji na temat zagrożeń związanych z tymi lekami zawierającymi ziele tymianku, w tym o środkach ostrożności dotyczących ich bezpiecznego stosowania, znajduje się w monografii, w zakładce „All documents” („Wszystkie dokumenty”) na stronie internetowej Agencji: ema.europa.eu/Find medicine/Herbal medicines for human use.
थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ के कुछ मिश्रण बलगम वाली खाँसी में इस्तेमाल किए जाते हैं, जबकि अन्य का उपयोग सर्दी-जुकाम से जुड़ी खाँसी में होता है।
„HMPC ने निष्कर्ष निकाला कि थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ से बनी कुछ औषधियाँ वयस्कों में बलगम वाली खाँसी के लिए कफ निकालने वाले साधन (बलगम बाहर निकालने में मदद करने वाली दवा) के रूप में इस्तेमाल की जा सकती हैं। HMPC ने यह भी निष्कर्ष निकाला कि लंबे समय से चले आ रहे उपयोग के आधार पर, थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ से बनी अन्य औषधियाँ सर्दी-जुकाम से जुड़ी खाँसी में इस्तेमाल की जा सकती हैं।”HMPC ustalił, że niektóre przetwory z tymianku i korzenia pierwiosnka mogą być stosowane jako środek wykrztuśny (lek pomagający odkrztusić flegmę) w produktywnym kaszlu (z odkrztuszaniem) u dorosłych. HMPC ustalił, że z uwagi na wieloletnie zastosowanie inne przetwory z tymianku i korzenia pierwiosnka mogą być stosowane w kaszlu związanym z przeziębieniem.
थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ के कुछ मिश्रणों के बलगम वाली खाँसी में असर और सुरक्षा के समर्थन में वैज्ञानिक प्रमाण हैं। सर्दी-जुकाम से जुड़ी खाँसी में इनका उपयोग परंपरा पर आधारित है।
„बलगम वाली खाँसी में थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ से बनी कुछ औषधियों के उपयोग के बारे में HMPC के निष्कर्ष उनके “स्थापित चिकित्सीय उपयोग” पर आधारित हैं। इसका मतलब है कि साहित्य में ऐसे आँकड़े उपलब्ध हैं जो इनके असर और सुरक्षा के वैज्ञानिक प्रमाण देते हैं, और EU में इनका कम-से-कम 10 वर्षों तक इस तरह उपयोग किया गया है।”Ustalenia HMPC dotyczące stosowania niektórych przetworów z tymianku i korzenia pierwiosnka w produktywnym kaszlu oparte są na ich „ugruntowanym zastosowaniu medycznym”. Oznacza to, że istnieją dane z piśmiennictwa zawierające dowody naukowe ich skuteczności i bezpieczeństwa stosowania w przypadku stosowania ich w ten sposób, obejmujące okres co najmniej 10 lat w UE.
थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ को मिलाकर बनी दवाओं से पेट की तकलीफ़ और मतली हो सकती है।
„पेट की तकलीफ़ और मतली हो सकती है। इनके होने की आवृत्ति ज्ञात नहीं है। थाइम और प्रिमरोज़ की जड़ वाली इन दवाओं से जुड़े जोखिमों और इनके सुरक्षित उपयोग की सावधानियों की अधिक जानकारी एजेंसी की वेबसाइट ema.europa.eu/Find medicine/Herbal medicines for human use पर “All documents” (“सभी दस्तावेज़”) टैब में दी गई मोनोग्राफ़ में मिल सकती है।”Mogą wystąpić dolegliwości żołądkowe i nudności. Ich częstość występowania nie jest znana. Więcej informacji na temat zagrożeń związanych z tymi lekami zawierającymi tymianek i korzeń pierwiosnka, w tym środki ostrożności dotyczące ich bezpiecznego stosowania, znajduje się w monografii, w zakładce „All documents” („Wszystkie dokumenty”) na stronie internetowej Agencji: ema.europa.eu/Find medicine/Herbal medicines for human use.
हमने सबसे अच्छे सकारात्मक परिणामों वाले 1 शोध चुने हैं। यह एक चयन है, सभी शोधों की पूरी समीक्षा नहीं।
PubMed में इस विषय पर कुल अध्ययनों की संख्या: 51।
एक मेटा-विश्लेषण से पता चला कि Zataria multiflora, यानी शिराज़ी थाइम, ने खाँसी को काफी हद तक कम किया।
अध्ययन का उद्देश्य: Zataria multiflora (Z. multiflora), जिसे शिराज़ी थाइम भी कहा जाता है, अपने औषधीय गुणों के लिए जानी जाती है। इनमें एंटीऑक्सिडेंट, सूजन-रोधी और प्रतिरक्षा-नियामक प्रभाव शामिल हैं। साँस से जुड़ी बीमारियों के लिए पारंपरिक चिकित्सा में इसका लंबे समय से उपयोग इसके महत्व को दर्शाता है।
परिणाम: कुल 394 प्रतिभागियों वाले 9 अध्ययन शामिल किए गए। Z. multiflora देने से नियंत्रण समूह की तुलना में खाँसी (WMD: -0.99; 95% CI: -1.66, -0.33; P = 0.003), दिन में घरघराहट (WMD: -1.18; 95% CI: -1.44, -0.92; P < 0.001), रात में घरघराहट (WMD: -0.74; 95% CI: -1.09, -0.37; P < 0.001), छाती में घरघराहट (WMD: -1.15; 95% CI: -1.65, -0.64; P < 0.001), बलपूर्वक उच्छ्वासित आयतन (WMD: 11.38; 95% CI: 7.40, 15.35; P < 0.001), बलपूर्वक महत्तम श्वसन क्षमता (WMD: 16.01; 95% CI: 12.26, 19.75; P < 0.001) और अधिकतम उच्छ्वास प्रवाह (WMD: 8.78; 95% CI: 4.13, 13.43; P < 0.001) पर महत्वपूर्ण प्रभाव दिखा। इसके अलावा, Z. multiflora ने मैलोनडायल्डिहाइड का स्तर काफी कम किया (SMD: -1.54; 95% CI: -2.17, -0.90; P < 0.001) और कैटालेज़ का स्तर बढ़ाया (SMD: 0.97; 95% CI: 0.46, 1.46; P < 0.001)। लक्षणों और फेफड़ों की कार्यक्षमता में सुधार करके तथा ऑक्सिडेटिव तनाव घटाकर, Z. multiflora साँस की बीमारियों के पूरक उपचार के रूप में संभावनाएँ दिखाती है।