Smaczne jedzenie — czy to ono zmusza nas do obżarstwa?

Cel badania: Ten pierwszy artykuł z trzyczęściowej serii „Lancet” łączy przeglądy narracyjne i systematyczne z oryginalnymi analizami i metaanalizami, aby ocenić trzy hipotezy dotyczące sposobu odżywiania opartego na żywności ultraprzetworzonej.

Wyniki: Drugie twierdzenie — że ten sposób odżywiania prowadzi do pogorszenia jakości diety, zwłaszcza w kontekście zapobiegania chorobom przewlekłym — potwierdzają krajowe badania spożycia żywności, duże kohorty i badania interwencyjne, wykazujące znaczne zaburzenia równowagi składników odżywczych; przejadanie się napędzane wysoką gęstością energetyczną, nadmierną smakowitością, miękką teksturą i zaburzoną strukturą matryc żywnościowych; mniejsze spożycie fitochemikaliów chroniących zdrowie; oraz większe spożycie związków toksycznych, substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego i potencjalnie szkodliwych klas oraz mieszanin dodatków do żywności. Trzecia i ostatnia hipoteza — że ten sposób odżywiania zwiększa ryzyko wielu przewlekłych chorób związanych z dietą za pośrednictwem różnych mechanizmów — znajduje potwierdzenie w ponad 100 badaniach prospektywnych, metaanalizach, randomizowanych badaniach kontrolowanych i badaniach mechanistycznych, obejmujących niekorzystne skutki dotyczące niemal wszystkich układów narządów.

Cel badania: Globalnemu wzrostowi otyłości towarzyszyło przejście od tradycyjnych produktów podstawowych do żywności ultraprzetworzonej (UPF), co pobudziło zainteresowanie naukowe rolą UPF jako czynnika napędzającego pandemię otyłości. W niniejszym artykule podsumowujemy aktualne dowody dotyczące roli UPF w otyłości, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnych mechanizmów biologicznych.

Wyniki: Literatura naukowa zdecydowanie potwierdza i wspiera ekologiczne, epidemiologiczne i mechanistyczne kierunki badań wskazujące, że sposób odżywiania bogaty w żywność ultraprzetworzoną (UPF) sprzyja przejadaniu się oraz zwiększa ryzyko nadwagi i otyłości. Dowody eksperymentalne pokazują, że miękka tekstura, wysoka gęstość energetyczna i nadmiernie smakowite połączenia składników odżywczych w UPF ułatwiają nadmierne spożycie energii poprzez oddziaływanie na zachowania związane z jedzeniem, sygnalizację sytości i układy nagrody związane z żywnością. Choć nie zostało to w pełni wyjaśnione, prawdopodobne jest, że kilka innych cech UPF (takich jak emulgatory, substancje słodzące niebędące składnikami odżywczymi, składniki odżywcze pozbawione struktury komórkowej oraz zanieczyszczenia pochodzące z przetwarzania i materiałów opakowaniowych) przyczynia się do ich otyłościotwórczego działania za pośrednictwem wielu szlaków fizjologicznych, w tym zmienionej kinetyki wchłaniania, odpowiedzi glikemicznej oraz składu i funkcji mikrobioty jelitowej.

Cel badania: Tło/Cel: Wysoce smakowite pokarmy są przyjemnymi bodźcami motywacyjnymi, które aktywują układ nagrody w mózgu i mogą wywoływać przejadanie się przy braku fizjologicznych potrzeb. W badaniu sprawdzono, jak różne schematy dostępu do diety kafeteryjnej wpływają na spożycie pokarmu, parametry związane z masą ciała oraz wyniki metaboliczne i neurobehawioralne.

Wyniki: U wszystkich szczurów karmionych dietą kafeteryjną zaobserwowano zachowania przypominające lęk, a wszystkie grupy, z wyjątkiem grupy z ciągłym dostępem, preferowały sacharozę. Analizy molekularne ujawniły zależne od regionu różnice w ekspresji genów związanych z neuroplastycznością, reakcją na stres i regulacją epigenetyczną, które różniły się w zależności od schematu dostępu i jego przewidywalności. Wnioski: Nasze wyniki sugerują, że poza składem diety kluczowymi czynnikami determinującymi zachowania żywieniowe są schemat i przewidywalność dostępu do żywności. Przerywany dostęp zwiększa wartość motywacyjną diety kafeteryjnej, sprzyjając przejadaniu się i wywołując neuroadaptacje związane z układem nagrody i stresem, które mogą mieć konsekwencje metaboliczne i dla zdrowia psychicznego.

Cel badania: Spożywanie wysoce smakowitej żywności ultraprzetworzonej (UPF), wzbogaconej w cukier, tłuszcze nasycone i sól, zwiększa ryzyko zachorowalności i śmiertelności, wywołując otyłość, cukrzycę typu 2 (T2DM), choroby układu krążenia i nowotwory.

Wyniki: Czas ekspozycji na UPF istotnie wpływał na metabolizm glukozy i wrażliwość na insulinę. Dziesięciodniowa dieta UPF wiązała się z niższym stężeniem glukozy we krwi na czczo, bez wyższego stężenia insuliny, u obu płci. U samic wcześnie wystąpiło upośledzenie tolerancji glukozy. U samców myszy stosujących UPF30 stwierdzono podwyższone ogólnoustrojowe stężenie IL-6, a także zmniejszoną ekspresję genów Occludin i E-cadherin w jelitach. U samic UPF30 zwiększyła ekspresję TNF-α w jelitach oraz różnorodność mikrobiologiczną. U obu płci wystąpiła dysbioza; u samic zaobserwowano wyraźne zmiany proporcji między dominującymi typami bakterii, a u samców bardziej specyficzne zmiany w obrębie rodzajów bakterii. Dieta bogata w UPF sprzyjała zmianom metabolicznym, zapalnym i dotyczącym mikrobioty jelitowej, a ich skutki różniły się w zależności od czasu ekspozycji i kontekstu biologicznego oraz nasilały się po 30 dniach.

Cel badania: Szlak molekularny obejmujący związki występujące w żywności przetworzonej i aminy biogenne zwiększa pobieranie pokarmu i przyspiesza starzenie się nicienia C. elegans.

Wyniki: Szlak molekularny obejmujący związki występujące w żywności przetworzonej i aminy biogenne zwiększa pobieranie pokarmu i przyspiesza starzenie się nicienia C. elegans.

Cel badania: Wartość nagrody przypisywana żywności przez ludzi jest determinowana przez jej wewnętrzne właściwości (cechy samego produktu) i modyfikowana przez indywidualne czynniki, takie jak cechy, stany i przekonania. Potrzebne są bardziej systematyczne, ustrukturyzowane analizy cech produktów żywnościowych, które wyjaśniają poznawcze aspekty nagrody związanej z jedzeniem, takie jak smakowitość, oraz ryzyko przejadania się napędzanego nagrodą.

Wyniki: Deklarowane przez uczestników cechy poszczególnych produktów wyjaśniały dodatkowo 6–33% wariancji w zakresie upodobań i 17–38% wariancji w zakresie hedonicznego przejadania się. UPF wyjaśniała dodatkowe 0–7% wariancji, a CFR nie wnosiła nic ponad modele żywieniowe. Badanie to pokazuje, w jaki sposób cechy żywieniowe produktów wpływają na deklarowane upodobania i hedoniczne przejadanie się. Uwzględnienie przekonań ludzi dotyczących składników odżywczych i cech sensorycznych może wyjaśniać więcej niż same składniki odżywcze, natomiast dodatkowy wkład CFR lub UPF w nagradzającą wartość żywności jest znikomy.

Cel badania: Żywność ultraprzetworzona (UPF) jest coraz częściej wiązana z niekorzystnymi skutkami dla zdrowia fizycznego i psychicznego, jednak jej związek z objawami zaburzeń odżywiania (ED) pozostaje niedostatecznie zbadany. Celem badania była ocena związku między spożyciem UPF a objawami ED w dużej próbie dorosłych mieszkańców Brazylii.

Wyniki: Objawy ED stwierdzono u 39.2% uczestników, głównie w postaci napadów objadania się (65.7%) i bulimii (18.8%). Średni wynik Nova dotyczący spożycia UPF wyniósł 3.15 (SD = 2.23). W modelu ANCOVA skorygowanym o zmienne towarzyszące główny efekt kategorii ED był istotny statystycznie (p < 0.001; ω2p = 0.010). Wyniki Nova dotyczące spożycia UPF były istotnie wyższe u uczestników z napadami objadania się (M = 3.43, SD = 2.25) i innymi zaburzeniami odżywiania (ED) (M = 3.85, SD = 2.58) niż u osób bez objawów ED (M = 2.99, SD = 2.12; p < 0.05). Nie zaobserwowano istotnych interakcji ze zmiennymi towarzyszącymi uwzględnionymi w modelu. Wyniki te sugerują, że wyższe spożycie UPF może być silniej związane z objawami ED charakteryzującymi się utratą kontroli nad jedzeniem, co podkreśla potrzebę badań podłużnych pozwalających wyjaśnić zależności czasowe i mechanizmy.

Cel badania: Coraz więcej dowodów wskazuje na wpływ żywności ultraprzetworzonej na wiele szlaków metabolicznych i neurobiologicznych, w tym na te związane z zachowaniami żywieniowymi, zarówno u zwierząt, jak i u ludzi. W tym badaniu postawiliśmy sobie za cel zbadanie żywności ultraprzetworzonej i jej związku z zaburzonym odżywianiem w próbie klinicznej.

Wyniki: Do badania włączono łącznie 70 pacjentek i 3 pacjentów; 22 osoby miały AN, 25 BN, a 26 BED. Pacjentki z AN deklarowały, że 55% spożywanej przez nie żywności stanowiły produkty NOVA-4, w porównaniu z około 70% u pacjentek z BN i BED. Produkty spożywane w sposób charakterystyczny dla napadów objadania się były w 100% ultraprzetworzone. Potrzebne są dalsze badania nad metabolicznym i neurobiologicznym wpływem spożycia żywności ultraprzetworzonej na zaburzone zachowania żywieniowe, zwłaszcza napady objadania się.

Cel badania: Przedstawienie najnowszych postępów w badaniach naukowych nad uzależnieniem od żywności ultraprzetworzonej (UPF), ze szczególnym uwzględnieniem szacowanego rozpowszechnienia i pojawiających się nierówności zdrowotnych; postępów w identyfikowaniu podstaw biologicznych i mechanizmów behawioralnych; oraz konsekwencji dla kontroli masy ciała.

Wyniki: Do istotnych osiągnięć w tej dziedzinie należą: (1) oszacowanie globalnego rozpowszechnienia uzależnienia od UPF na 14% wśród dorosłych i 15% wśród młodzieży; (2) ujawnienie nierówności zdrowotnych dotyczących osób o innym kolorze skóry i osób doświadczających braku bezpieczeństwa żywnościowego; (3) zaobserwowanie zmian w funkcjonowaniu osi mózg–jelita–mikrobiom; (4) uzyskanie wstępnych dowodów na występowanie objawów odstawienia UPF; oraz (5) wyjaśnienie gorszych wyników kontroli masy ciała u osób uzależnionych od UPF. Szeroki zakres niedawnych badań nad uzależnieniem od UPF świadczy o utrzymującym się zainteresowaniu naukowym i społecznym tym pojęciem oraz jego znaczeniem dla zrozumienia i leczenia zachowań związanych z przejadaniem się i otyłości. Jedną z pilnych luk jest brak ukierunkowanych interwencji dotyczących uzależnienia od UPF, co może uniemożliwiać osiąganie optymalniejszych wyników klinicznych w tej niedostatecznie objętej opieką grupie.

Cel badania: W ostatnich dekadach częstość otyłości u dzieci i młodzieży gwałtownie wzrosła, zwłaszcza w szybko rozwijających się krajach przechodzących znaczącą transformację żywieniową. Katar ma obecnie jeden z najwyższych na świecie wskaźników nadwagi i otyłości wśród dzieci, czemu towarzyszy większa dostępność i spożycie żywności przetworzonej i ultraprzetworzonej (UPF).

Wyniki: Dowody konsekwentnie pokazują, że żywność przetworzona i ultraprzetworzona sprzyja nadmiernemu spożyciu energii za pośrednictwem pięciu powiązanych ze sobą mechanizmów: wysokiej gęstości energetycznej i zwiększania wielkości porcji; zaburzonej regulacji apetytu i sytości; wypierania pełnowartościowych, bogatych w składniki odżywcze produktów; aktywacji szlaków nagrody, które sprzyjają kompulsywnym zachowaniom żywieniowym; oraz neurobiologicznych i metabolicznych adaptacji, które mogą utrwalać długotrwałe nadmierne spożycie. Chociaż większość dostępnych dowodów pochodzi z populacji zachodnich, podobne przemiany żywieniowe zachodzą w Katarze i szerzej w regionie Zatoki Perskiej, co sugeruje, że mechanizmy te mają duże znaczenie w lokalnym kontekście. Nadal jednak występują istotne ograniczenia, w tym stosunkowo niewielka liczba badań podłużnych i interwencyjnych przeprowadzonych w populacjach Bliskiego Wschodu. Przeciwdziałanie otyłości dziecięcej w Katarze wymaga interwencji wykraczających poza ograniczanie kalorii i ukierunkowanych na szersze środowisko żywnościowe oraz jakość diety.