Otyłość u dzieci — kto jest winny i co robić?

Cel badania: Naszym celem było zbadanie związku między różnymi wskaźnikami jakości diety a otyłością i zespołem metabolicznym (MetS) u dzieci i młodzieży.

Wyniki: Otyłość i MetS, które zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia od dzieciństwa po okres dorastania, wiązano z przestrzeganiem różnych wskaźników jakości diety. Przeprowadzono systematyczne wyszukiwanie w bazach PubMed/Medline, Scopus, SciELO, Embase i Cochrane, obejmujące okres do marca 2024 r. Dwóch badaczy oceniło 3519 badań zgodnie z kryteriami włączenia. Ostatecznie uwzględniono 73 artykuły analizujące związek między wskaźnikami jakości diety a otyłością i MetS, a 6 z nich włączono do metaanalizy. U dzieci w wieku poniżej 12 lat stwierdzono statystycznie istotne różnice wskazujące na wyższy wynik przestrzegania diety śródziemnomorskiej (MD) w porównaniu z osobami uzyskującymi niski wynik w zakresie BMI (MD = 0,33 kg/m2, 95% CI: 0,01, 0,64) oraz obwodu talii (MD = 1,21 cm, 95% CI: 0,50, 1,93).

Cel badania: Częstość występowania otyłości dziecięcej rośnie na całym świecie, niosąc długoterminowe konsekwencje zdrowotne. Potrzebne są skuteczne strategie powstrzymujące wzrost wskaźników otyłości dziecięcej, jednak przeglądy systematyczne interwencji wykazały niespójne efekty.

Wyniki: Trzynaście interwencji (46%) doprowadziło do poprawy wskaźników otyłości dziecięcej, w tym z-score wskaźnika masy ciała i odsetka tkanki tłuszczowej; 12 z nich obejmowało zarówno interwencje ukierunkowane na rodziców/rodzinę, jak i modyfikację diety oraz nawyków związanych z aktywnością fizyczną dziecka. Interwencje prowadzone w domu uznano za najskuteczniejsze, ponieważ cztery z pięciu badań wykazały istotne zmiany dotyczące masy ciała dziecka. Interwencje prowadzone w domu oraz te obejmujące rodziców/rodziny skutecznie zapobiegały otyłości dziecięcej. Należy uwzględnić te wyniki podczas opracowywania optymalnych strategii zapobiegania otyłości dziecięcej.

Cel badania: Zdrowa dieta jest niezbędna, by zapobiegać otyłości dziecięcej, jednak przestrzeganie zdrowej diety stanowi wyzwanie. Celem tego badania było przedstawienie całościowego przeglądu literatury analizującej związki między żywnością i napojami a nadwagą/otyłością u dzieci i młodzieży, aby zidentyfikować dietetyczne czynniki ryzyka.

Wyniki: Ponadto większe spożycie mięsa (OR 1,02, p < 0,05 (n:7)) i rafinowanych zbóż (OR 1,28, p < 0,05 (n:3)) wiązało się ze zwiększonym ryzykiem nadwagi/otyłości. Natomiast większe spożycie produktów pełnoziarnistych (OR 0,86, p = 0,04 (n:5)) i, co bardziej zaskakujące, słodkich wypieków (OR 0,59, p < 0,05 (n:3)) wiązało się z mniejszym ryzykiem nadwagi/otyłości. Podsumowując, większe spożycie napojów słodzonych cukrem oraz fast foodów zidentyfikowano jako główne dietetyczne czynniki ryzyka nadwagi/otyłości. Potrzebne są dalsze badania, aby zwiększyć możliwość uogólnienia tych wyników.

Cel badania: W badaniu oceniono związki między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a profilem składników odżywczych w diecie powiązanym z otyłością u dzieci i młodzieży w Argentynie, Australii, Brazylii, Chile, Kolumbii, Meksyku, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych, wykorzystując reprezentatywne dla całych krajów dane zebrane w latach 2004–2014.

Wyniki: Do oceny związków między udziałem żywności ultraprzetworzonej w diecie (kwintyle określone dla poszczególnych krajów i grup wiekowych oraz wzrost udziału o 10%) a gęstością energetyczną diet oraz zawartością w nich cukrów wolnych i błonnika wykorzystano modele regresji liniowej. Żywność ultraprzetworzona, zdefiniowana według systemu NOVA, dostarczała od 18% całkowitej energii wśród dzieci w wieku przedszkolnym w Kolumbii do 68% wśród nastolatków w Wielkiej Brytanii. W niemal wszystkich krajach i grupach wiekowych wzrost udziału żywności ultraprzetworzonej w diecie wiązał się ze wzrostem gęstości energetycznej i zawartości cukrów wolnych oraz ze spadkiem zawartości błonnika, co sugeruje, że spożywanie żywności ultraprzetworzonej może być czynnikiem warunkującym otyłość u dzieci i młodzieży. Pilnie potrzebne są skuteczne globalne działania polityczne, aby przeciwdziałać rosnącemu spożyciu żywności ultraprzetworzonej i otyłości dziecięcej.

Cel badania: Otyłość dziecięca stała się istotnym problemem zdrowia publicznego w Stanach Zjednoczonych i innych krajach świata. Obecnie jedno na troje dzieci w Stanach Zjednoczonych ma nadwagę lub otyłość.

Wyniki: Dostępne są ograniczone informacje na temat skuteczności i bezpieczeństwa leków odchudzających stosowanych u dzieci. Uznano, że chirurgia bariatryczna skutecznie zmniejsza nadmierną masę ciała i poprawia choroby współistniejące u nastolatków z ciężką otyłością. Brakuje jednak danych dotyczących długoterminowej skuteczności i bezpieczeństwa chirurgii bariatrycznej u nastolatków. Na potrzeby tego kompleksowego przeglądu przeszukano literaturę z lat 1994–2016 w bazie PubMed, używając następujących haseł: otyłość dziecięca, otyłość u dzieci, nadwaga dziecięca, chirurgia bariatryczna i nastolatki.

Cel badania: Obecnie marketing niezdrowej żywności jest wszechobecny. Żywność o wysokiej zawartości tłuszczu, soli i cukru (HFSS) jest intensywnie reklamowana na różnych platformach medialnych, w tym na platformach cyfrowych coraz częściej używanych przez dzieci, takich jak media społecznościowe, a produkty te można kupić niemal wszędzie.

Wyniki: Ponieważ większość dzieci i młodzieży nie spożywa zalecanej ilości owoców i warzyw (F&V), co prowadzi do chorób przewlekłych, musimy zmienić środowisko sprzyjające otyłości na środowisko sprzyjające zdrowiu. Ograniczenie marketingu przekąsek o wysokiej gęstości energetycznej skierowanego do dzieci oraz zwiększenie promocji zdrowszej żywności, takiej jak owoce i warzywa, może być skutecznym i niezbędnym narzędziem służącym poprawie sposobu odżywiania dzieci i zmniejszeniu ryzyka wystąpienia u nich niektórych chorób przewlekłych w późniejszym życiu. W tym ukierunkowanym przeglądzie narracyjnym przedstawiamy omówienie reakcji dzieci i młodzieży na promocje żywności oraz tego, w jaki sposób działania promocyjne dotyczące żywności mogą być użytecznym narzędziem zwiększania atrakcyjności owoców i warzyw.

Cel badania: Otyłość dziecięca stanowi jedno z głównych wyzwań dla zdrowia publicznego; jej rozpowszechnienie na świecie rośnie, a jej znaczący wpływ na zdrowie kardiometaboliczne utrzymuje się do dorosłości. Interwencje dotyczące stylu życia, w których żywienie jest głównym elementem, stanowią podstawę leczenia otyłości u dzieci, jednak baza dowodowa pozostaje rozproszona między regionami, narzędziami i modelami klinicznymi.

Wyniki: Niski wynik KIDMED pełni dodatkowo funkcję sygnału przesiewowego w kierunku pediatrycznej stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną (MAFLD). Porównania międzykontynentalne wskazują, że czynniki jakości diety pozwalające przewidywać otyłość dziecięcą są zasadniczo spójne w różnych regionach. Możliwość stosowania podejścia śródziemnomorskiego różni się jednak znacznie w zależności od lokalnej dostępności żywności, tradycji kulinarnych i dostępu ekonomicznego, dlatego wykorzystanie przesiewowych metod opartych na KIDMED w różnych kulturach wymaga starannego dostosowania do warunków lokalnych. W przeglądzie stwierdzono, że rutynowe włączanie KIDMED i CEBQ do ustrukturyzowanych, wielodyscyplinarnych ścieżek postępowania stanowi krok oparty na dowodach i gotowy do wdrożenia w opiece nad dziećmi z otyłością, szczególnie w słabiej zbadanej Europie Środkowej i Wschodniej.

Cel badania: Tło/Cele: Dieta matki odgrywa kluczową rolę w rozwoju płodu i może wpływać na rozwój masy ciała potomstwa. Chociaż owoce i warzywa zapewniają korzyści żywieniowe i metaboliczne w czasie ciąży, dane dotyczące ich konkretnej roli w nadwadze/otyłości dziecięcej pozostają ograniczone.

Wyniki: Wyniki: Większe spożycie owoców i warzyw przez matkę było odwrotnie związane z nadwagą/otyłością u dzieci (OR: 0,31 [0,13–0,74]). Nie zaobserwowano związków z całkowitym spożyciem soku owocowego ani soku naturalnego, natomiast większe spożycie komercyjnego soku owocowego wiązało się ze zwiększonym prawdopodobieństwem nadwagi/otyłości (OR: 2,48 [1,06–5,78]). Wnioski: Większe łączne spożycie owoców i warzyw przez matkę w czasie ciąży wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem nadwagi lub otyłości u potomstwa w wieku 4 lat, natomiast odwrotną zależność zaobserwowano w przypadku komercyjnego, ale nie naturalnego soku owocowego. Zależności te mogą wiązać się zarówno z biologicznymi uwarunkowaniami prenatalnymi, jak i z późniejszymi ścieżkami behawioralnymi oraz rodzinnymi nawykami żywieniowymi; wynik dotyczący komercyjnego soku owocowego należy jednak traktować jako wstępny i wymaga on potwierdzenia w większych badaniach prospektywnych.

Cel badania: Zdrowe wzorce żywieniowe (DP) we wczesnym okresie życia stanowią platformę zalecaną na szczeblu międzynarodowym do zapobiegania otyłości dziecięcej. Nowa Zelandia (NZ) należy do krajów o jednym z najwyższych na świecie wskaźników rozpowszechnienia otyłości dziecięcej.

Wyniki: W porównaniu z kobietami z najniższego tercyla przestrzegania wzorca żywieniowego (DP), charakteryzującego się wysokim spożyciem żywności rafinowanej oraz produktów bogatych w cukier, sól i niezdrowe tłuszcze, kobiety z tercyla środkowego (PR: 1,56; 95% CI 1,07–2,28; p = 0,021) i trzeciego tercyla (PR: 2,14; 95% CI 1,48–3,10; p < 0,001) miały większą częstość występowania nadwagi/otyłości (BMI/A). Wyniki w tym wzorcu żywieniowym nie wiązały się z BMI/A > +2z u mężczyzn ani z WtHR > 90. centyla u osób żadnej z płci. Nie stwierdzono związku między tercylami wzorca żywieniowego charakteryzującego się wysokim spożyciem owoców, warzyw i produktów białkowych a dwoma analizowanymi wskaźnikami otłuszczenia u osób obu płci. Ogółem gorsza jakość diety wiązała się z otyłością w wieku 54 miesięcy, a zależności różniły się w zależności od płci; przemawia to za krajowymi strategiami zapobiegania otyłości we wczesnym dzieciństwie, ukierunkowanymi na żywność bogatą w cukier, sól i niezdrowe tłuszcze.

Wyniki: Wrażliwość społeczno-ekonomiczna wpływa na nawyki żywieniowe dzieci i z czasem przyczynia się do ryzyka otyłości. Wyniki te podkreślają potrzebę podejmowania działań w zakresie zdrowia publicznego skierowanych do grup szczególnie narażonych, aby poprawić jakość diety i zmniejszyć nierówności zdrowotne.