Czy to geny robią z nas grubasów, czy talerz?

Cel badania: Jedzenie przy braku głodu (EAH) było szeroko badane w ciągu ostatnich dwóch dekad i wiązano je z nadmierną masą ciała oraz rozwojem otyłości. Jednak czynniki warunkujące EAH pozostają niepewne.

Wyniki: Co więcej, na rozwój EAH wydają się wpływać czynniki genetyczne. W okresie dojrzewania liczba badań jest ograniczona; badania wskazują jednak, że EAH nieznacznie wzrasta lub pozostaje na stabilnym poziomie wraz z wiekiem, nie różni się wyraźnie między płciami, a wyniki dotyczące nadwagi lub otyłości są mniej spójne w badaniach obejmujących okres dojrzewania. Jeśli chodzi o czynniki rodzinne, restrykcyjne praktyki żywieniowe rodziców są dodatnio związane z EAH w dzieciństwie, głównie u dziewcząt. Brakuje badań oceniających czynniki środowiskowe, a także potrzebne są solidne badania podłużne obejmujące okres od wczesnego dzieciństwa do dojrzewania.

Cel badania: Otyłość gwałtownie nasiliła się w ciągu ostatnich dekad i obecnie jest jednym z najpoważniejszych globalnych problemów zdrowotnych. Przedstawiamy hipotezę, że otyłość jest chorobą neurobehawioralną o silnym podłożu genetycznym, w znacznym stopniu zapośredniczoną przez zachowania żywieniowe i wrażliwą na makrośrodowisko; badamy tę hipotezę z perspektywy badań genetycznych.

Wyniki: Środowiska sprzyjające otyłości, zarówno na poziomie rodziny w dzieciństwie, jak i społeczeństwa, wzmacniają genetyczną podatność na otyłość. Czynniki genetyczne wyraźnie wpływają na spożycie makroskładników odżywczych oraz związane z apetytem cechy zachowań żywieniowych. Wyniki dotyczące interakcji genów i diety w otyłości są niejednoznaczne, ale pojawiające się dowody sugerują, że cechy zachowań żywieniowych częściowo pośredniczą we wpływie genów na BMI. Nadal jednak potrzebne są bardziej rygorystyczne prospektywne schematy badań, uwzględniające błąd pomiaru.

Cel badania: Ludzie wykazują niezwykłe zróżnicowanie stylów odżywiania. Przyczyny tego zróżnicowania są słabo poznane, ale mają istotne znaczenie dla pojawiania się otyłości i jej chorób współistniejących.

Wyniki: W tym przeglądzie omówiono znany stan wiedzy na temat genetyki preferencji żywieniowych i wyborów żywieniowych u ludzi. Dane z badań rodzin i bliźniąt sugerują umiarkowany wkład genetyczny w styl odżywiania, a także wskazują na wyraźny wpływ środowiska. Wybrane badania potwierdzają występowanie interakcji gen–środowisko oraz wspólnego podłoża genetycznego niektórych wzorców żywieniowych, otyłości i/lub powikłań metabolicznych. Schematy badań uwzględniające uwarunkowania genetyczne i wykorzystujące innowacyjne miary behawioralne mogą pomóc wyjaśnić indywidualne różnice w stylach odżywiania i, miejmy nadzieję, sprzyjać skuteczniejszemu leczeniu otyłości.

Cel badania: Stres i inne negatywne emocje, takie jak depresja i lęk, mogą prowadzić zarówno do zmniejszonego, jak i zwiększonego spożycia pokarmu. Termin „jedzenie emocjonalne” jest powszechnie używany w odniesieniu do tej drugiej reakcji: tendencji do jedzenia w odpowiedzi na negatywne emocje, przy czym wybierane pokarmy są przede wszystkim wysokoenergetyczne i smaczne.

Wyniki: Po pierwsze, badania wskazujące, że jedzenie emocjonalne może być jednym z mechanizmów behawioralnych łączących depresję z rozwojem otyłości. Po drugie, badania podkreślające znaczenie długości snu nocnego, pokazujące, że dorośli, u których występuje połączenie krótszego snu i nasilonego jedzenia emocjonalnego, mogą być szczególnie podatni na przybieranie na wadze. Po trzecie, rozwijający się nurt badań sugerujący, że geny mogą wpływać na masę ciała częściowo za pośrednictwem jedzenia emocjonalnego i innych wymiarów zachowań żywieniowych. Przegląd kończy się omówieniem implikacji, jakie te trzy kierunki badań niosą dla interwencji zapobiegających otyłości i ją leczących.

Cel badania: W odpowiedzi na dowolne leczenie dietetyczne występuje duże zróżnicowanie utraty masy ciała między poszczególnymi osobami, co zwiększa zainteresowanie żywieniem spersonalizowanym lub precyzyjnym. Chociaż większość działań koncentruje się na identyfikacji czynników biologicznych lub metabolicznych, za część tego zróżnicowania międzyosobniczego może również odpowiadać kilka czynników behawioralnych i psychologicznych.

Wyniki: Na odpowiedź na interwencje dietetyczne mające na celu utratę masy ciała może wpływać wiele czynników, w tym czynniki związane z zachowaniami żywieniowymi (jedzenie emocjonalne, odhamowanie, restrykcje, postrzegany stres), zachowania i normy społeczne związane z wiekiem i płcią, czynniki psychologiczne i osobiste (motywacja, poczucie własnej skuteczności, umiejscowienie kontroli, obraz siebie) oraz ważne wydarzenia życiowe. Na skuteczność interwencji odchudzającej może wpływać wiele konstruktów psychologicznych i behawioralnych, a nie jedynie czynniki fizjologiczne, takie jak biologia i genetyka. Czynniki te trudno dokładnie uchwycić i często się je pomija. W przyszłych badaniach nad utratą masy ciała należy rozważyć ocenę takich czynników, aby lepiej zrozumieć przyczyny dużego zróżnicowania międzyosobniczego odpowiedzi na terapię odchudzającą.

Cel badania: Jedzenie przy braku głodu (EAH), czyli spożywanie bardzo smakowitych pokarmów w stanie sytości, jest jedną ze ścieżek behawioralnych, które mogą prowadzić do otyłości w dzieciństwie. EAH jest obiektywną miarą opartą na badaniu laboratoryjnym. Pełniejsze zrozumienie potencjalnych czynników warunkujących EAH mogłoby pomóc w opracowaniu programów przeciwdziałających otyłości dziecięcej poza warunkami laboratoryjnymi.

Wyniki: W przeglądzie uwzględniono 12 badań przekrojowych, sześć prospektywnych i jedno badanie interwencji behawioralnej. EAH obserwowano zarówno u chłopców, jak i dziewcząt; bezwzględny poziom EAH wzrastał z wiekiem; a style karmienia stosowane przez matki wiązały się z EAH u dziewcząt. Najbardziej spójne dowody wskazywały na wyższy poziom EAH u dzieci z nadwagą i otyłością niż u dzieci o prawidłowej masie ciała, zarówno w badaniach przekrojowych, jak i prospektywnych. Dwa badania potwierdziły genetyczny komponent EAH. Badania obejmujące niezależne próby potwierdzają dodatni związek między statusem masy ciała a EAH u dzieci; potrzebne są badania dotyczące przyczynowości. Z EAH wiązały się także różne inne cechy indywidualne, genetyczne i rodzinne, jednak do potwierdzenia wyników potrzebne są badania w bardziej zróżnicowanych populacjach. Nie przeprowadzono badań dotyczących czynników związanych z EAH na poziomie społecznym.

Cel badania: Zbadanie związku między środowiskiem biopsychospołecznym a nawykami i zachowaniami żywieniowymi prowadzącymi do wyboru i spożywania określonych pokarmów od najwcześniejszych etapów życia. Wyjaśnienie, czy występuje interakcja między czynnikami genetycznymi i epigenetycznymi oraz jak kształtują one nawyki żywieniowe.

Wyniki: Nawyki żywieniowe są przekazywane przez rodziców dzieciom na różne sposoby: środowiskowy, emocjonalny, społeczny i edukacyjny. W przypadku otyłości można zaobserwować większy związek z wpływem genetycznym.

Cel badania: Stwierdziliśmy, że rozwojowi otyłości towarzyszyło pojawienie się narastającego deficytu neuronalnych reakcji układu nagrody. Podobne zmiany homeostazy układu nagrody, wywołane przez kokainę lub heroinę, uważa się za kluczowe dla zapoczątkowania przejścia od okazjonalnego do kompulsywnego przyjmowania narkotyków.

Wyniki: U otyłych szczurów stwierdzono obniżenie poziomu receptorów dopaminowych D2 w prążkowiu (D2R), co odnotowano również u ludzi uzależnionych od narkotyków. Co więcej, wyciszenie ekspresji D2R w prążkowiu za pośrednictwem lentiwirusa szybko przyspieszało rozwój deficytów w układzie nagrody przypominających uzależnienie oraz pojawienie się zachowań przypominających kompulsywne poszukiwanie pokarmu u szczurów mających długotrwały dostęp do smakowitego pokarmu wysokotłuszczowego. Dane te dowodzą, że nadmierne spożywanie smakowitego jedzenia wywołuje w obwodach nagrody mózgu neuroadaptacyjne reakcje przypominające uzależnienie i prowadzi do rozwoju kompulsywnego jedzenia. Wspólne mechanizmy hedoniczne mogą zatem leżeć u podłoża otyłości i uzależnienia od narkotyków.