Witamina A i beta-karoten — kiedy pomagają, a kiedy szkodzą?

Cel badania: Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) jest schorzeniem zwyrodnieniowym tylnej części oka, które występuje u osób w wieku powyżej 50 lat. Przeciwutleniacze mogą zapobiegać uszkodzeniom komórek siatkówki, reagując z wolnymi rodnikami powstającymi w procesie pochłaniania światła. Wyższy poziom witamin i minerałów przeciwutleniających w diecie może zmniejszać ryzyko progresji AMD. Jest to trzecia aktualizacja przeglądu.

Wyniki: Uwzględniliśmy 26 badań przeprowadzonych w USA, Europie, Chinach i Australii. W badaniach tych wzięło udział 11 952 osób w wieku od 65 do 75 lat; nieznacznie więcej było kobiet (średnio 56% kobiet). Uznaliśmy, że badania, które dostarczyły danych do przeglądu, charakteryzowały się niskim lub niejasnym ryzykiem błędu systematycznego. Trzynaście badań porównywało preparaty wielowitaminowe z grupą kontrolną u osób z wczesnym i pośrednim AMD. Większość dowodów pochodziła z badania Age-Related Eye Disease Study (AREDS) przeprowadzonego w USA. Osoby przyjmujące witaminy przeciwutleniające rzadziej przechodziły do późnego stadium AMD (iloraz szans (OR) 0.72, 95% przedział ufności (CI) 0.58 do 0.90; 3 badania, 2445 uczestników; dowody o umiarkowanej pewności). U osób z wczesnym AMD, które są narażone na niskie ryzyko progresji, oznacza to około cztery przypadki mniej progresji do późnego AMD na każde 1000 osób przyjmujących witaminy (od jednego do sześciu przypadków mniej).

Cel badania: Niedobór witaminy A (VAD) jest poważnym problemem zdrowia publicznego w krajach o niskich i średnich dochodach, dotykającym 190 milionów dzieci poniżej piątego roku życia i prowadzącym do wielu niekorzystnych konsekwencji zdrowotnych, w tym do śmierci. Na podstawie wcześniejszych dowodów i poprzedniej wersji tego przeglądu Światowa Organizacja Zdrowia nadal zaleca suplementację witaminą A (VAS) u dzieci w wieku od 6 do 59 miesięcy.

Wyniki: Zaktualizowane wyszukiwanie nie wykazało nowych badań RCT. Zidentyfikowaliśmy 47 badań obejmujących około 1 223 856 dzieci. Badania przeprowadzono w 19 krajach: 30 (63%) w Azji, w tym 16 w Indiach; 8 (17%) w Afryce; 7 (15%) w Ameryce Łacińskiej i 2 (4%) w Australii. Około jedna trzecia badań odbyła się w środowisku miejskim/podmiejskim, a połowa w wiejskim; w pozostałych badaniach nie podano jasno miejsca ich przeprowadzenia. Większość badań obejmowała równą liczbę dziewcząt i chłopców i trwała około roku. Średni wiek dzieci wynosił około 33 miesięcy. Uwzględnione badania charakteryzowały się różnym ogólnym ryzykiem błędu systematycznego; jednak dowody dotyczące głównego punktu końcowego obarczone były niskim ryzykiem błędu systematycznego. Metaanaliza śmiertelności z dowolnej przyczyny obejmowała 19 badań (1 202 382 dzieci). Przy najdłuższej obserwacji zaobserwowano zmniejszenie ryzyka śmiertelności z dowolnej przyczyny o 12% w przypadku VAS w porównaniu z grupą kontrolną, przy zastosowaniu modelu efektów stałych (ryzyko względne (RR) 0.88, 95% przedział ufności (CI) 0.83 do 0.93; dowody o wysokiej pewności).

Cel badania: Nie jest jasne, czy witamina A i β-karoten jako składniki odżywcze chronią przed zaćmą. Celem tego badania było zatem podsumowanie dowodów z badań epidemiologicznych dotyczących witaminy A i β-karotenu oraz ryzyka zaćmy.

Wyniki: Do tej metaanalizy włączono dwadzieścia dwa artykuły. Ryzyko względne (RR; 95% przedział ufności [CI]) zaćmy w najwyższej kategorii stężenia β-karotenu w surowicy w porównaniu z najniższą wyniosło 0.827 (95% CI, 0.736-0.930), a związek między spożyciem β-karotenu a ryzykiem zaćmy był istotny (RR, 0.937; 95% CI, 0.880-0.997). Ogółem stwierdzono istotny związek między spożyciem witaminy A a ryzykiem zaćmy (RR, 0.831; 95% CI, 0.757-0.913). Nie stwierdzono jednak istotnego związku między stężeniem witaminy A w surowicy a ryzykiem zaćmy (RR, 0.925; 95% CI, 0.675-1.266; I(2) = 63.1%), ale po analizie wrażliwości zaobserwowano odwrotny związek między stężeniem witaminy A w surowicy a ryzykiem zaćmy (RR, 0.765; 95% CI, 0.654-0.894; I(2) = 29.1%). Większe spożycie witaminy A i β-karotenu może być odwrotnie związane z ryzykiem zaćmy.

Cel badania: Spożycie β-karotenu i witaminy A w diecie wykazało pewien potencjalny wpływ na rozwój raka przełyku. Przeprowadzono tę metaanalizę, aby zbadać związek spożycia β-karotenu i witaminy A z ryzykiem raka przełyku.

Wyniki: Ta metaanaliza obejmowała 14 artykułów. Najwyższa kategoria spożycia β-karotenu może istotnie zmniejszać ryzyko raka przełyku w porównaniu z najniższą kategorią (OR = 0.62, 95 % CI = 0.50-0.77). Podobne istotne wyniki stwierdzono w populacjach amerykańskich i europejskich, ale nie w innych populacjach w odniesieniu do spożycia β-karotenu. Stwierdzono odwrotny związek między spożyciem witaminy A a ryzykiem raka przełyku (OR = 0.79, 95 % CI = 0.63-0.99). Nie wykryto potencjalnego błędu publikacyjnego. Nasze badanie sugeruje, że spożycie β-karotenu i witaminy A w diecie może zmniejszać ryzyko raka przełyku. Potrzeba więcej odpowiednich badań, aby dokładniej zbadać ten związek, ponieważ nasza analiza miała pewne ograniczenia.

Cel badania: Nie jest jasne, czy spożycie β-karotenu i witaminy A w diecie chroni przed ryzykiem raka płuca. Dlatego przeprowadziliśmy tę metaanalizę, aby zbadać związek między nimi.

Wyniki: Dowody z 18 badań sugerowały, że wyższa kategoria spożycia β-karotenu w diecie może zmniejszać ryzyko raka płuca (0.768 (0.675-0.874)). Związki te były również istotne w populacjach amerykańskich i azjatyckich. Podsumowując, wyższa kategoria spożycia β-karotenu i witaminy A w diecie może zmniejszać ryzyko raka płuca. Nie przeprowadzono jednak analizy zależności dawka-odpowiedź z powodu ograniczonych danych w poszczególnych badaniach. Ze względu na to ograniczenie potrzebne są dalsze badania zawierające szczegółowe dane dotyczące dawek, przypadków i osobolat dla poszczególnych kategorii spożycia β-karotenu i witaminy A, aby ocenić tę zależność dawka-odpowiedź.