Statyny a cukrzyca — czy lek na cholesterol podnosi cukier?

Cel badania: Metaanalizy randomizowanych badań kontrolowanych analizujących związek między wystąpieniem cukrzycy a stosowaniem statyn wykazały związane ze statynami zwiększenie ryzyka cukrzycy o nowym początku (NOD) o 9% do 13%. Jednak krótki okres obserwacji, niewystarczająca liczebność próby oraz brak wcześniej określonych kryteriów diagnostycznych wykrywania cukrzycy mogły odpowiadać za niedoszacowanie tego ryzyka.

Wyniki: W bazach PubMed, EMBASE i MEDLINE wyszukiwano od początku ich istnienia do 30 czerwca 2016 r. badania kohortowe i kliniczno-kontrolne dotyczące ryzyka NOD u osób stosujących statyny w porównaniu z osobami ich niestosującymi, obejmujące ≥1000 osób obserwowanych przez ≥1 rok. Dwóch autorów przeglądu niezależnie oceniło kwalifikowalność badań i ryzyko błędu systematycznego oraz przeprowadziło ekstrakcję danych. Łączne oszacowania obliczono za pomocą modelu efektów losowych, a heterogeniczność między badaniami sprawdzono i zmierzono wskaźnikiem I2. Ponadto przeprowadzono analizy stratyfikowane oraz ocenę błędu publikacyjnego. Ostatecznie metaanaliza objęła 20 badań: 18 kohortowych i 2 kliniczno-kontrolne. Ogólnie ryzyko NOD było większe u osób stosujących statyny niż u osób ich niestosujących (RR 1.44; 95% CI 1.31-1.58). Stwierdzono dużą heterogeniczność między badaniami (I2 = 97%). Oszacowania dla wszystkich poszczególnych statyn wskazywały na efekt klasowy — od rosuwastatyny (RR 1.61; 1.30-1.98) do simwastatyny (RR 1.38; 1.19-1.61). Niniejsza metaanaliza potwierdza i wzmacnia dowody na diabetogenne działanie stosowania statyn.

Cel badania: Randomizowane badania sugerują, że statyny o umiarkowanej intensywności zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2 o około 11%, a przejście na statyny o dużej intensywności może wiązać się z dalszym wzrostem o 12%, tak że duża intensywność może zwiększać ryzyko o 20% lub więcej w porównaniu z placebo. Dane te przekładają się na jeden dodatkowy przypadek cukrzycy na 100-200 osób przyjmujących statyny w ciągu 5 lat, przy około 10-krotnie większych korzyściach w zakresie poważnych zdarzeń naczyniowych.

Wyniki: Mechanizmy leżące u podstaw szkodliwego wpływu na cukrzycę nie są jasne, ale mogą obejmować niewielki przyrost masy ciała (odnotowany w randomizowanych badaniach) lub — w sposób hipotetyczny — szkodliwy wpływ na komórki beta. Zgodne z tym badania genetyczne wiążą hamowanie reduktazy HMG CoA z ryzykiem cukrzycy i przyrostem masy ciała. Pacjentów należy ostrzegać o niewielkim ryzyku cukrzycy przy przepisywaniu statyn oraz informować, że niewielka poprawa stylu życia może i) zniwelować ryzyko cukrzycy oraz ii) poprawić ryzyko sercowo-naczyniowe w stopniu wykraczającym poza działanie statyn. Lekarze powinni również mierzyć stan glikemii po rozpoczęciu stosowania statyn, najczęściej za pomocą HbA1c, oraz dostosowywać zalecenia i opiekę dotyczącą stylu życia do uzyskanych wyników.

Cel badania: Miażdżycowa choroba sercowo-naczyniowa (ASCVD) i cukrzyca należą do głównych przyczyn zachorowalności i śmiertelności w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Wykazano, że statyny, będące podstawą strategii zapobiegania ASCVD i jej leczenia, powodują hiperglikemię i cukrzycę o nowym początku (NODM).

Wyniki: Od czasu pierwszych doniesień o hiperglikemii i NODM wywołanych przez statyny całokształt dostępnych danych potwierdza związek między wystąpieniem cukrzycy a stosowaniem statyn. Istnieje zgodność co do tego, że większość ryzyka dotyczy stosowania statyn o dużej intensywności oraz osób z otyłością lub parametrami glikemicznymi zbliżonymi do progów rozpoznania cukrzycy. Zmiany w sygnalizacji insulinowej, transporcie glukozy i mikrobiocie przewodu pokarmowego to wiodące hipotezy dotyczące mechanizmów leżących u podstaw hiperglikemii wywołanej przez statyny. Prawdopodobieństwo NODM można przewidzieć na podstawie czynników ryzyka danej osoby i właściwości konkretnej statyny. Ryzyko to należy rozpatrywać w kontekście ryzyka ASCVD. Aby skutecznie ocenić ryzyko NODM, konieczne jest udoskonalenie sposobu opracowywania, a ostatecznie także przekazywania pacjentom, kompleksowej oceny ryzyka ASCVD.

Cel badania: Statyny są powszechnie stosowane w celu zapobiegania zdarzeniom związanym z chorobami sercowo-naczyniowymi. Choroby sercowo-naczyniowe i cukrzyca typu 2 są ściśle powiązane, ponieważ cukrzyca typu 2 jest głównym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych.

Wyniki: Jednak wiążą się one również z istotnymi działaniami niepożądanymi, w tym ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy typu 2. Pierwszym badaniem, w którym opisano związek leczenia statynami z ryzykiem cukrzycy typu 2, było badanie WOSCOPS (West of Scotland Coronary Prevention Study) z 2001 r. Inne badania dotyczące pierwotnej i wtórnej prewencji chorób sercowo-naczyniowych, a także badania populacyjne, potwierdziły pierwotne ustalenia. Celem naszego przeglądu jest zbadanie i podsumowanie najważniejszych wyników tych badań, a także opisanie mechanizmów, za pośrednictwem których statyny zwiększają ryzyko cukrzycy typu 2.

Cel badania: W randomizowanych badaniach i wielu badaniach obserwacyjnych stosowanie statyn wiąże się z niewielkim nadmiarem przypadków cukrzycy typu 2. Statyny o dużej intensywności, takie jak atorwastatyna 80 mg i rosuwastatyna 20 mg, wiążą się z większym nadmiarem ryzyka cukrzycy niż statyny o umiarkowanej intensywności, takie jak atorwastatyna 10 mg, simwastatyna 20-40 mg lub prawastatyna 40 mg.

Wyniki: Zaproponowano wiele mechanizmów ryzyka cukrzycy związanego ze statynami, przede wszystkim związanych ze zwiększoną insulinoopornością lub upośledzonym wydzielaniem insuliny. Polimorfizmy genetyczne wiążące się ze zmniejszoną czynnością reduktazy HMG CoA są związane z przyrostem masy ciała, insulinoopornością i cukrzycą. Modele zwierzęce wykazały, że hamowanie HMG CoA wywołuje liczne dalsze skutki, które mogą zwiększać ryzyko cukrzycy. Stwierdzono również upośledzenie sygnalizacji insulinowej, zmniejszenie różnicowania adipocytów, zmniejszenie wydzielania insuliny przez komórki β trzustki i inne skutki działania statyn. Nadmierne ryzyko cukrzycy wydaje się ograniczać do osób, u których ryzyko rozwoju cukrzycy już występuje. Cukrzycę rozpoznaje się u pacjentów leczonych statynami jedynie 2-4 miesiące wcześniej, dlatego jest mało prawdopodobne, by wiązało się to z długoterminowymi niekorzystnymi konsekwencjami.

Cel badania: Statyny są najczęściej przepisywanymi lekami obniżającymi stężenie cholesterolu, stosowanymi w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych. Dane z randomizowanych badań klinicznych wykazały zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 (DT2) podczas leczenia statynami.

Wyniki: Mechanizmy molekularne pozostają częściowo nieznane. Ryzyko cukrzycy typu 2 jest większe przy dużych dawkach statyn i u osób z istniejącymi wcześniej czynnikami ryzyka cukrzycy typu 2 (stan przedcukrzycowy, zespół metaboliczny). Korzyści sercowo-naczyniowe ze stosowania statyn zdecydowanie przeważają nad ryzykiem cukrzycy i nie należy podważać zasadności przepisywania statyn osobom z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. U osób zagrożonych cukrzycą typu 2 zaleca się monitorowanie glikemii oraz dostosowanie stylu życia i diety.