यहाँ जिस रूटा की बात है, वह साधारण रूटा है, यानी Ruta graveolens।
„रूटा की जड़ी-बूटी का कच्चा माल साधारण रूटा की प्रजाति Ruta graveolens L. से प्राप्त होता है, जो Rutaceae परिवार से संबंधित है। इसमें कूमारिन (अम्बेलिफेरोन, हर्नियारिन, सोरालेन, बर्गाप्टेन, रूटारिन, ज़ैंथोटॉक्सिन, आइसोइम्पेरेटोरिन, आइसोपिम्पिनेलिन, ज़ैंथैलेटिन), फ्लेवोनॉइड (रूटिन C27H30O16, 2-5%), 0,2% एल्कलॉइड (ग्रेवियोलिन, ग्रेवियोलिनिन, स्किमियानिन, ओकुसागिनिन, डिक्टाम्निन), 0,7% आवश्यक तेल (लिमोनीन, पाइनीन, नोनानोन-2, अंडेकानोन-2), लिग्नान (साविनिन), कड़वे पदार्थ और टैनिन होते हैं।”Ziele ruty jako surowiec pozyskiwany jest z gatunku ruta zwyczajna – Ruta graveolens L., z rodziny rutowatych Rutaceae. Zawiera kumaryny (umbeliferon, herniaryna, psoralen, bergapten, rutaryna, ksantotoksyna, izoimperatoryna, izopimpinelina, ksantyletyna), flawonoidy (rutyna C27H30O16 2-5%), alkaloidy 0,2% (graveolin, graveolinin, skimmianin, okusaginin, diktamnin); olejek eteryczny 0,7% (limonen, pinen, nonanon-2, undekanon-2), lignany (sawinina), gorycze, garbniki.
रूटा में बायोफ्लेवोनॉइड होते हैं, जिन्हें रक्तवाहिनियों को मज़बूत करने और उनकी दीवारों को सुदृढ़ करने वाला बताया गया है।
„यह आसानी से शरीर में अवशोषित होने वाला विटामिन P (बायोफ्लेवोनॉइड) देता है, जो विटामिन C के असर को लंबा और अधिक प्रभावी करता है, रक्तवाहिनियों की भीतरी परत को मज़बूत करता है और उसकी सीलिंग क्षमता बढ़ाता है तथा रक्तवाहिका-संबंधी पुरपुरा से बचाव करता है। प्राकृतिक रूप में विटामिन P औषधीय और शारीरिक रूप से सक्रिय होता है, जबकि सिंथेटिक विटामिन P ऐसा नहीं होता।”Dostarcza łatwo przyswajalnej witaminy P (bioflawonoidy), która przedłuża i wzmaga działanie witaminy C, wzmacnia i uszczelnia śródbłonki naczyń krwionośnych i zapobiega plamicom naczyniowym. Witamina P w naturalnej formie jest aktywna farmakologicznie i fizjologicznie, w przeciwieństwie do witaminy P syntetycznej.
रूटा के अर्क को रक्तवाहिका-संबंधी पुरपुरा और टेलैन्जिएक्टेसिया में इस्तेमाल के संभावित उपायों में गिनाया गया है।
„सौंदर्य-चिकित्सा में रूटा के अर्क (काढ़ा, टिंचर में अल्कोहल, काढ़े या पतले किए हुए इन्फ्यूज़न के सेक) का इस्तेमाल रक्तवाहिका-संबंधी पुरपुरा, टेलैन्जिएक्टेसिया, रोसेशिया और तैलीय त्वचा के उपचार में किया जा सकता है।
साथ ही, रूटा का सेवन करने या त्वचा पर लगाने के तुरंत बाद सीधे धूप में नहीं जाना चाहिए, क्योंकि यह प्रकाश के प्रति संवेदनशीलता बढ़ाता है।”W kosmetologii wyciągi z ruty (napar, spirytus na nalewce, okłady z naparu lub rozwodnionego intraktu) mogą być użyte w leczeniu plamic naczyniowych, teleangiektazji, trądziku różowatego i łojotoku.
Równocześnie wkrótce po zastosowaniu ruty (doustne lub na skórę) nie należy wystawiać się na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, bowiem działa ona fotouczulająco.
वैरिकोज़ नसों में रूटा को जंकस नामक पौधे के साथ इस्तेमाल की जाने वाली जड़ी-बूटी के रूप में बताया गया है।
„जंकस रक्तवाहिकाओं की कमजोरी और वैरिकोज़ नसों में उपयोगी बताया गया है, खासकर जब इसे रस्कस, रूटा, हॉर्स चेस्टनट, हॉर्सटेल या कुट्टू की जड़ी-बूटी के साथ लिया जाए। जंकस के कंदों का काढ़ा आँतों और पेट के अल्सर को जल्दी भरने में मदद करता है। यह बड़ी आँत की दीवार को “सील” करने में भी योगदान देता है।”Sit jest wskazany przy skazie naczyniowej i żylakach, szczególnie przy połączeniu z ruszczykiem, rutą, kasztanowcem, skrzypem lub zielem gryki.Odwar z kłączy situ przyspiesza gojenie owrzodzeń jelit i żołądka. Przyczynia się tez do „uszczelnienia” jelita grubego.
बिलबेरी के विवरण में रूटा को उन जड़ी-बूटियों में शामिल किया गया है जिनके साथ इसे मिलाया जा सकता है; इसके उपयोग के संकेतों में वैरिकोज़ नसें और आँखों की रक्तवाहिनियों के रोग शामिल हैं।
„बिलबेरी को रस्कस, याम, सेंटेला, रूटा, हॉर्स चेस्टनट, कुट्टू (जड़ी-बूटी), गोट्स रू और पेओनी तथा काली होलीहॉक के फूलों के साथ मिलाना अच्छा रहता है। आँखों की सूजन और रिसाव के उपचार में FIBS बायोस्टिम्युलेटर को त्वचा के नीचे देने के साथ इसका उपयोग लाभकारी है (देखें https://rozanski.li/?p=370)।”Dobrze jest łączyć borówkę z ruszczykiem, pochrzynem, wąkrotką, rutą, kasztanowcem, gryką (ziele), rutwicą, kwiatem piwonii i kwiatem malwy czarnej. W leczeniu stanów zapalnych i wysięków ocznych korzystne jest kojarzenie z podskórnym podawaniem biostymulatora FIBS (patrz https://rozanski.li/?p=370).
रूटा के पुराने विवरण में आँखों के लिए औषधीय जल बनाने में इसके इस्तेमाल का उल्लेख है।
„खास तौर पर हिस्टीरिया के कारण होने वाली पेट की ऐंठन में रूटा का तेल सफेद वाइन में बूंदों के रूप में दिया जाता था और इससे अच्छा लाभ होता था।
रूटा की जड़ी-बूटी को माथे पर बाँधने से हिस्टीरिया के कारण होने वाला सिरदर्द दूर होता है।
बाहरी उपयोग में रूटा को उत्तेजक स्नान और सेक के लिए, और एनीमा के लिए भी इस्तेमाल किया जाता है। यह गरारे करने और आँखों के लिए औषधीय जल बनाने में भी उपयोगी है।”Szczególnie przeciw histerycznym kurczom żołądka używano olejku rucianego, kroplami branego w białem winie, z dobrym skutkiem.
Ziele ruty na czoło przywiązane usuwa histeryczny ból głowy.
Zewnętrznie używa się ruty do podniecających łaźni i okładów, także do wlewek. Dobra też do płukanek gardła i do wód na oczy.
आँख की रक्तवाहिनी परत की सूजन में रूटा के उपयोग का उल्लेख है।
„प्राकृतिक चिकित्सा में रूटा के उपयोग व्यापक बताए गए हैं: मासिक धर्म की गड़बड़ी, मासिक धर्म का दर्द, रक्तवाहिनियों की नाज़ुकता, हे फीवर, पाचन संबंधी गड़बड़ी, अपच, उच्च रक्तचाप, दिल की धड़कन तेज़ होना, कोरोनरी हृदय रोग और गठिया। मुँह, गले और मसूड़ों की सूजन, बार-बार नाक से खून आना और आँख की रक्तवाहिनी परत की सूजन।”Zastosowanie ruty w medycynie naturalnej jest szerokie: zaburzenia menstruacyjne, bóle miesiączkowe, kruchość naczyń krwionośnych, katar sienny, zaburzenia trawienia, niestrawność, nadciśnienie, palpitacje serca, choroba wieńcowa, artretyzm. Stany zapalne jamy ustnej i gardła, dziąseł, częste krwawienia z nosa. Stany zapalne naczyniówki.
रूटा का सेवन करने या त्वचा पर लगाने के बाद सीधे धूप से बचना चाहिए, क्योंकि यह प्रकाश के प्रति संवेदनशीलता बढ़ाता है।
„साथ ही, रूटा का सेवन करने या त्वचा पर लगाने के तुरंत बाद सीधे धूप में नहीं जाना चाहिए, क्योंकि यह प्रकाश के प्रति संवेदनशीलता बढ़ाता है।
रूटा के पानी और अल्कोहल वाले अर्क ऐंठन-रोधी, विषहर, पित्त बढ़ाने वाले, शांतिदायक, मूत्रवर्धक, सूजन घटाने वाले, सूजन-रोधी, रक्तचाप कम करने वाले और एथेरोस्क्लेरोसिस-रोधी असर करते हैं।”Równocześnie wkrótce po zastosowaniu ruty (doustne lub na skórę) nie należy wystawiać się na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, bowiem działa ona fotouczulająco.
Wodne i alkoholowe wyciągi z ruty działają spazmolitycznie, odtruwająco, żółciopędnie, uspokajająco, moczopędnie, przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie, hipotensyjnie i przeciwmiażdżycowo.
गर्भावस्था में रूटा से बनी चीज़ों का इस्तेमाल नहीं करना चाहिए। कुछ लोगों में इसका आवश्यक तेल एलर्जी पैदा करता है।
„रूटा के पानी और अल्कोहल वाले अर्क ऐंठन-रोधी, विषहर, पित्त बढ़ाने वाले, शांतिदायक, मूत्रवर्धक, सूजन घटाने वाले, सूजन-रोधी, रक्तचाप कम करने वाले और एथेरोस्क्लेरोसिस-रोधी असर करते हैं। गर्भवती महिलाओं को रूटा से बनी चीज़ें नहीं लेनी चाहिए। कुछ लोगों को रूटा के आवश्यक तेल के घटकों से एलर्जी होती है।”Wodne i alkoholowe wyciągi z ruty działają spazmolitycznie, odtruwająco, żółciopędnie, uspokajająco, moczopędnie, przeciwobrzękowo, przeciwzapalnie, hipotensyjnie i przeciwmiażdżycowo. Przetwory z ruty nie mogą być stosowane u kobiet w ciąży. U niektórych osób występuje uczulenie na składniki olejku eterycznego ruty.
रूटा गुर्दों और श्रोणि के अंगों में रक्त प्रवाह बढ़ा सकता है, गर्भपात का जोखिम पैदा कर सकता है और स्तनपान करने वाले शिशु में एलर्जी पैदा कर सकता है।
„रूटा – Ruta, रूटा का तेल
गुर्दों और छोटे श्रोणि के अंगों में रक्त प्रवाह बढ़ाता है; गर्भपात का जोखिम। यह दूध में पहुँचता है। शिशु में एलर्जी पैदा कर सकता है।
बटरकप – Ranunculus, एनीमोन – Anemone, फिगवॉर्ट – Ficaria; एनेमोनोल और इसके व्युत्पन्न
यह मूत्र-जनन तंत्र में जलन पैदा कर सकता है, गंभीर एलर्जी प्रतिक्रिया करा सकता है; गर्भपात और शिशु के गुर्दों को नुकसान पहुँचा सकता है।”Ruta – Ruta, olejek rutowy
Pobudzanie ukrwienia nerek i narządów miednicy mniejszej, ryzyko poronienia. Przechodzi do mleka. Może powodować alergię u oseska.
Jaskry – Ranunculus, zawilec – Anemone, ziarnopłon – Ficaria; anemonol i pochodne
Może podrażnić układ moczowo-płciowy, wywołać ostrą reakcję alergiczną; poronienie, uszkodzenie nerek u oseska.
लोक चिकित्सा में रूटा का इस्तेमाल गर्भपात कराने के उपाय के रूप में किया जाता था।
„लोक चिकित्सा में रूटा का इस्तेमाल गर्भपात कराने के उपाय के रूप में किया जाता था। पेट की श्लेष्मिक झिल्ली की सूजन के उपचार में इसकी सिफारिश की जाती थी। पाचन तंत्र के परजीवियों से छुटकारा पाने के लिए, मिर्गी और यहाँ तक कि गले के संक्रमण के उपचार में भी इसका उपयोग होता था। अंत में, गुर्दों और मूत्र मार्ग की सफाई के लिए भी।” (Oesterlen 1861, Czarnowki 1905, Oertel-Bauers 1908, Müller 1923)।”Ruta w medycynie ludowej używana jako środek poronny. Zalecana w leczeniu nieżytów żołądka. Do zwalczania pasożytów przewodu pokarmowego. W leczeniu padaczki, a nawet anginy. Wreszcie do oczyszczania nerek i dróg moczowych". (Oesterlen 1861, Czarnowki 1905, Oertel-Bauers 1908, Müller 1923).
रूटा के अर्क को जैवसक्रिय फ्लेवोनॉइड का स्रोत बताया गया है और विटामिन P को रक्तवाहिनियाँ मज़बूत करने सहित कई प्रभावों का श्रेय दिया गया है।
„Sophora japonica L. के फूलों, कुट्टू की जड़ी-बूटी – Fagopyrum esculentum Moench, रूटा की जड़ी-बूटी – Ruta graveolens L. और Eucalyptus macrorhyncha F.v.M. की पत्तियों के अर्क में भी जैवसक्रिय फ्लेवोनॉइड – विटामिन P – होते हैं।
विटामिन P के प्रभाव:
– रिसाव-रोधी; रक्तवाहिनियों को सील करने और मज़बूत करने वाला,
– पाचन तंत्र, मूत्र तंत्र और रक्तवाहिनियों की चिकनी मांसपेशियों को शिथिल करने वाला,
– एलर्जी-रोधी और एंटीहिस्टामिन,
– एथेरोस्क्लेरोसिस-रोधी,
– हृदय, यकृत और गुर्दों की रक्षा करने वाला,
– मुक्त कणों के विरुद्ध और एंटीऑक्सिडेंट; कोशिका झिल्लियों और उपकला की संरचना को स्थिर करने वाला,”Wyciągi z kwiatów Sophora japonica L., podobnie jak z ziela gryki – Fagopyrum esculentum Moench, ziela ruty – Ruta graveolens L. i liści Eucalyptus macrorhyncha F.v.M. zawierają bioaktywne flawonoidy – witaminę P.
Działanie witaminy P:
– przeciwwysiękowe, uszczelniające i wzmacniające naczynia krwionośne,
– rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, układu moczowego i naczyń,
– przeciwalergiczne, antyhistaminowe,
– przeciwmiażdżycowe,
– ochronne na serce, wątrobę i nerki,
– przeciwrodnikowe i antyoksydacyjne, stabilizujące strukturę błon komórkowych i nabłonków,