Masło czy margaryna — czy lekarze przez lata polecali nam gorszy wybór?

Źródeł: 9 · Artykuł: 12 055 znaków

Grażyna Cichosz wskazuje, że margaryny zawierały najwięcej przemysłowych tłuszczów trans, uznanych za największe zagrożenie wśród tłuszczów jadalnych.

Przytoczone badania łączyły jedzenie margaryny ze wzrostem prawdopodobieństwa zawału.
Andrzej Frydrychowski mówi, że lekarze często zalecali ograniczanie tłuszczu, ale podane twierdzenia nie potwierdzają, że powszechnie zalecali margarynę zamiast masła.

Co piszą autorzy

Grażyna Cichosz

Przemysłowe tłuszcze trans są przedstawione jako największe zagrożenie spośród tłuszczów jadalnych.

„W licznych badaniach naukowych udowodniono, że ze wszystkich tłuszczów jadalnych największe zagrożenie dla zdrowia stanowią kwasy tłuszczowe trans pochodzenia przemysłowego. A zatem, ich utożsamianie z obecnymi w tłuszczach zwierzęcych nasyconymi KT jest bezzasadne.”

Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka (Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2012)

Grażyna Cichosz

W tym fragmencie masło nie jest uznane za zagrożenie zdrowotne z powodu tłuszczów nasyconych.

„W odróżnieniu od sztucznych izomerów trans, które zwiększają prawdopodobieństwo nowotworów piersi, prostaty i okrężnicy nasycone KT nie stanowią zagrożeń zdrowotnych (20). W badaniach na zwierzętach (z indukowanymi chemicznie nowotworami) udowodniono, że wysokie spożycie nasyconych KT pochodzenia zwierzęcego (smalec, łój wołowy, masło) lub roślinnego (olej palmowy, olej orzecha kokosowego) wpływa hamująco na kancerogenezę (33).”

Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka (Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2012)

Grażyna Cichosz

Margaryny zawierały najwięcej tłuszczów trans, a twarde i miękkie różniły się ich ilością.

„Największe ilości TFA znajdują się w margarynach. W Polsce zawartość TFA w twardych margarynach stanowi do 35% wszystkich KT, natomiast w miękkich margarynach do 20%. W mieszankach tzw. miksach składających się z masła i utwardzanych tłuszczów roślinnych zawartość TFA waha się od 2,4 do 14,8% (jest to 1,8–8,1 g TFA w 100 g tłuszczu) (10).”

Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka (Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2012)

Grażyna Cichosz

Przytoczone badania łączyły spożywanie margaryny ze wzrostem prawdopodobieństwa zawału.

„Badania epidemiologiczne (monitoring 150 000 pacjentów przez 6–14 lat w ramach 3 programów badawczych) potwierdziły dodatnią korelację pomiędzy spożyciem sztucznych izomerów trans a ryzykiem chorób serca. Wcześniejsze badania dotyczące 85 000 pielęgniarek dowiodły, że konsumpcja margaryn zwiększa prawdopodobieństwo zawału serca o 66% (8).”

Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka (Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2012)

Grażyna Cichosz

Fragment podaje, że margaryny nie są wskazane dla niemowląt, dzieci oraz kobiet w ciąży i karmiących.

„Zgodnie z aktualnymi poglądami naukowymi, wyrażanymi przez wszystkie międzynarodowe oraz krajowe organizacje i instytucje naukowe margaryny nie są wskazane dla niemowląt, dzieci oraz kobiet w ciąży i karmiących. Mimo to, zgodnie z zaleceniami Unii Europejskiej z 1996 r.”

Kwasy tłuszczowe izomerii trans w diecie człowieka (Bromatologia i Chemia Toksykologiczna 2012)

Hubert Czerniak

Ten głos odradza utwardzone tłuszcze, w tym margaryny, i zaleca masło.

„Nie wolno im podawać utwardzonych tłuszczy (margaryny, masła roślinne). Najlepiej szukajmy masła z małej mleczarni, które nie zawiera karagenów (E407). Trzeba też zwracać uwagę na to, czy nie zawiera ono soi modyfi kowanej genetycznie lub kukurydzy modyfi kowanej genetycznie jako zagęszczaczy.”

Dieta dla autystycznych dzieci

Andrzej Frydrychowski

Fragment mówi, że lekarze często zalecali ograniczanie tłuszczu z obawy przed wysokim cholesterolem.

„Często słyszymy i to od lekarzy, aby ograniczyć spożywanie tłuszczu, ponieważ będziemy mieć wysoki cholesterol. To kolejne zamieszanie, świadczące o braku wiedzy. Tłuszcze są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. To one odpowiadają za: dostarczenie energii, transport witamin (ADEK), tak bardzo ważną kontrolę stanów zapalnych.”

Czy tłuszcze są nam niezbędne?

Bracia Rodzeń

Ten głos podaje, że nie ma mocnych dowodów na to, iż limity tłuszczów nasyconych zapobiegają chorobom serca lub zmniejszają śmiertelność.

„Naukowcy argumentują, że „nie ma mocnych dowodów naukowych na to, że obecne dla całej populacji górne limity powszechnie spożywanych tłuszczów nasyconych zapobiegną chorobom sercowo-naczyniowym, lub zmniejszą śmiertelność. Dodają, że ciągły limit tych tłuszczów nie jest uzasadniony.””

Bracia Rodzeń

Ten sam głos ponownie podważa podstawy limitowania tłuszczów nasyconych.

Bracia Rodzeń

Fragment określa zalecenia unikania tłuszczów, szczególnie nasyconych, jako oparte na bardzo słabych podstawach naukowych.

„LINK – przenosi do źródła Nasze dane sugerują, że diety niskotłuszczowe narażają populację na zwiększone ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. – Dr Andrew Mente. Powyższe dowody wskazują, że zalecenia dietetyczne dotyczące ogólnie unikania tłuszczów,a w szczególności tłuszczów nasyconych, są oparte na bardzo słabych podstawach naukowych.”

Dla Lekarzy

Badania z PubMed · Europe PMC

Wybraliśmy 3 badań z najlepszymi, pozytywnymi wynikami. To wybór, a nie pełny przegląd wszystkich badań.

Liczba wszystkich badań na ten temat w bazie PubMed: 535.

Przegląd wskazuje, że zastąpienie masła miękką margaryną obniża cholesterol całkowity i LDL oraz wiąże się z niższym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i śmiertelności.

Cel badania: Celem tego przeglądu jest porównanie wpływu nieprzetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego i wysoko przetworzonych alternatyw roślinnych, w szczególności napojów roślinnych, roślinnych analogów mięsa i margaryny, na czynniki ryzyka kardiometabolicznego, choroby przewlekłe i śmiertelność.

Wyniki: Kategoria żywności wysoko przetworzonej jest bardzo niejednorodna i obejmuje produkty o zróżnicowanych składnikach i profilach odżywczych. Napoje roślinne, roślinne analogi mięsa i margaryna, zwykle klasyfikowane jako żywność wysoko przetworzona, znacznie różnią się od odpowiadających im nieprzetworzonych produktów pochodzenia zwierzęcego: nie zawierają cholesterolu ani żelaza hemowego, mają niższe stężenia tłuszczów nasyconych, siarki i aminokwasów rozgałęzionych oraz dostarczają błonnika pokarmowego, którego nie ma w żywności pochodzenia zwierzęcego. Wykazano, że zastąpienie mleka nabiałowego mlekiem sojowym obniża cholesterol całkowity (TC), cholesterol LDL (LDL-C) i białko C-reaktywne (CRP), a także wiąże się z niższym ryzykiem raka piersi. W porównaniu z nieprzetworzonymi produktami pochodzenia zwierzęcego roślinne analogi mięsa wiążą się ze spadkiem TC, LDL-C, masy ciała, stężenia amoniaku w osoczu i tlenku trimetyloaminy (TMAO).

Ultra-processed Plant Foods: Are They Worse than their Unprocessed Animal-Based Counterparts? · Curr Nutr Rep 2025

Pieniądze na badanienie podano · Universidad Francisco de Vitoria

Czy autorzy mają powiązania z firmami?tak — autorzy to zgłosili

Czy producent pomagał w badaniu?TAK

Rodzaj badaniaomówienie innych badań

„Nie podano” nie znaczy, że nikt nie płacił — baza nie zawsze to zapisuje.

Przegląd prób żywieniowych wykazał, że miękka margaryna o niskiej zawartości tłuszczów trans poprawiała profil lipoprotein w porównaniu z masłem.

Cel badania: Spożycie kwasów tłuszczowych trans niekorzystnie wpływa na lipoproteiny we krwi. Ponieważ margaryny są głównym źródłem tłuszczów trans, twierdzenia o przewadze margaryn nad masłem należy poddać wnikliwej ocenie.

Wyniki: Zastąpienie 10% kalorii pochodzących z masła twardą margaryną w kostce o wysokiej zawartości tłuszczów trans obniżyło stężenie cholesterolu całkowitego w surowicy o 0.19, LDL o 0.11, a HDL o 0.02 mmol/l i nie wpłynęło na stosunek cholesterolu całkowitego do HDL. Miękkie margaryny w kubku o niskiej zawartości tłuszczów trans obniżyły cholesterol całkowity o 0.25 i LDL o 0.20 mmol/l, nie wpłynęły na HDL i obniżyły stosunek cholesterolu całkowitego do HDL o 0.20. Na podstawie stosunku cholesterolu całkowitego do HDL zastąpienie 30 g masła dziennie miękką margaryną w kubku pozwoliłoby teoretycznie przewidzieć zmniejszenie ryzyka choroby wieńcowej o 10%, natomiast zastąpienie masła twardą margaryną o wysokiej zawartości tłuszczów trans nie miałoby żadnego wpływu. Zastąpienie masła miękką margaryną o niskiej zawartości tłuszczów trans korzystnie wpływa na profil lipoprotein we krwi i może zmniejszyć przewidywane ryzyko choroby wieńcowej, ale twarde margaryny o wysokiej zawartości tłuszczów trans prawdopodobnie nie przynoszą żadnych korzyści w porównaniu z masłem.

Butter, margarine and serum lipoproteins. · Atherosclerosis 1997

Pieniądze na badanienie podano

Czy autorzy mają powiązania z firmami?nie podano

Czy producent pomagał w badaniu?nie wiadomo

Rodzaj badaniaomówienie innych badań

„Nie podano” nie znaczy, że nikt nie płacił — baza nie zawsze to zapisuje.

Analiza produktów dostępnych w USA wykazała, że badane margaryny lepiej niż masło odpowiadały aktualnym zaleceniom dotyczącym kwasów tłuszczowych i cholesterolu.

Cel badania: Ocena profili kwasów tłuszczowych oraz zawartości istotnych witamin i minerałów w produktach margarynowych/podobnych do margaryny oraz produktach będących mieszanką masła dostępnych na rynku amerykańskim i porównanie ich z masłem.

Wyniki: Wszystkie produkty zawierały zerowe lub znikome ilości tłuszczów trans. Średnie dzienne wartości procentowe (DV) dla SFA w porcji 1 łyżki stołowej wynosiły od 11 % w przypadku produktów margarynowych/podobnych do margaryny w kubkach i opakowaniach do wyciskania do 18 % w przypadku produktów margarynowych/podobnych do margaryny w kostkach oraz produktów będących mieszanką masła. Dla porównania jedna łyżka stołowa masła dostarcza 36 % DV dla SFA. Wyniki analizy ANOVA porównującej procent całkowitej zawartości tłuszczu pochodzącego z SFA, PUFA i MUFA w zależności od rodzaju produktu wykazały istotne różnice dla SFA (P < 0·01) i PUFA (P < 0·01), ale nie dla MUFA (P = 0·07). Stwierdzono, że wiodące marki margaryny/produktów podobnych do margaryny oraz produktów będących mieszanką masła, zbadane w tym badaniu, w większym stopniu odpowiadały aktualnym zaleceniom żywieniowym dotyczącym kwasów tłuszczowych i cholesterolu niż masło. Uznano, że produkty margarynowe/podobne do margaryny w kubkach i opakowaniach do wyciskania są optymalniejsze niż produkty margarynowe/podobne do margaryny w kostkach oraz produkty będące mieszanką masła. Przyszłe badania powinny obejmować analizę produktów marek własnych.

Nutrient comparisons of margarine/margarine-like products, butter blend products and butter in the US marketplace in 2020 post-FDA ban on partially hydrogenated oils. · Public Health Nutr 2022

Pieniądze na badanieuczelnia lub fundacja · Ruth Stief Research Assistantship

Czy autorzy mają powiązania z firmami?nie podano

Czy producent pomagał w badaniu?NIE

Rodzaj badaniainne

„Nie podano” nie znaczy, że nikt nie płacił — baza nie zawsze to zapisuje.

Perspektywy i materiały poglądowe

Poniższe treści przedstawiają opinie, interpretacje i hipotezy autorów. Nie są traktowane jako równorzędne z badaniami naukowymi i przeglądami systematycznymi.

Orthomolecular Medicine News Service Materiał poglądowy

„Mój wujek, mający bardzo ograniczone dochody, postanowił zaoszczędzić trochę pieniędzy, zamieniając masło na tańszą, nowo opracowaną margarynę. Wystąpiło u niego owrzodzenie rogówki i sam zdiagnozował u siebie niedobór witaminy A, który można było skorygować, wracając do masła, dzięki czemu w dłuższej perspektywie było ono tańsze niż margaryna. Zrobiło to na mnie wrażenie i zainteresowałem się żywieniem oraz leczeniem chorób.”My uncle, on a very limited income, decided to save a little money by switching from butter to cheaper, newly developed, margarine. He developed a corneal ulcer and self-diagnosed that he had a vitamin A deficiency that could be corrected by returning to butter, making it less costly, in the long run, than the margarine. I was impressed and went on to become interested in nutrition and curing disease.

Jack Challem, a Nutrition "Great"

Pisaczek nie ocenia, kto ma rację. Pokazuje, co napisano i gdzie to przeczytać. Każde zdanie powyżej ma swoje źródło.