Celiakia — czy gluten szkodzi każdemu, czy tylko chorym?

Cel badania: Celiakia (CD) jest zaburzeniem o podłożu immunologicznym, wywoływanym przez spożycie glutenu u osób podatnych genetycznie. Jednak tylko niewielka część osób obciążonych genetycznym ryzykiem związanym z CD zapada na tę chorobę.

Wyniki: Lepsza wiedza o ekspozycji na czynniki środowiskowe inne niż gluten może ułatwić zrozumienie patogenezy zaburzenia i dużej różnorodności jego obrazu klinicznego. Celem niniejszego przeglądu jest omówienie aktualnej wiedzy na temat środowiskowych czynników ryzyka CD, a także możliwych interakcji między nimi, w oparciu o dostępne wiarygodne dowody naukowe. Najważniejsze informacje Ryzyko rozwoju CD zależy nie tylko od spożycia glutenu, lecz także od szeregu czynników środowiskowych, w tym infekcji wieku dziecięcego i zmienności mikrobioty jelitowej, czynników przed- i okołoporodowych, praktyk żywieniowych niemowląt, metod porodu, stylu życia rodziców, sezonowości, czynników dietetycznych oraz stosowania leków, działających głównie poprzez zaburzanie przepuszczalności jelit. Lepsza wiedza na temat ekspozycji na te czynniki może ułatwić ich rozpoznanie, a następnie wyeliminowanie u danego pacjenta.

Cel badania: Celiakia jest zaburzeniem autoimmunologicznym, które dotyczy przede wszystkim jelita cienkiego i jest wywoływane przez spożycie glutenu u osób podatnych genetycznie. Częstość występowania w populacji ogólnej wynosi od 0·5% do 2%, a średnio około 1%.

Wyniki: Obraz kliniczny celiakii jest bardzo zróżnicowany i obejmuje klasyczne oraz nieklasyczne objawy żołądkowo-jelitowe, objawy pozajelitowe i przypadki subkliniczne. Choroba wiąże się z ryzykiem powikłań, takich jak osteoporoza i chłoniak jelita. Rozpoznanie celiakii wymaga dodatniego wyniku badań serologicznych (przeciwciała IgA przeciw transglutaminazie 2 i przeciwciała przeciw endomysium) oraz zaniku kosmków w biopsji jelita cienkiego. Leczenie polega na stosowaniu diety bezglutenowej; jednak ze względu na duże obciążenie psychospołeczne związane z taką dietą badania nad alternatywnymi metodami leczenia farmakologicznego są obecnie bardzo intensywne.

Cel badania: Celiakia (CD) jest układowym zaburzeniem o podłożu immunologicznym, wywoływanym przez gluten u osób podatnych genetycznie. Wspólną cechą wszystkich pacjentów z CD jest występowanie różnorodnych kombinacji zależnych od glutenu objawów klinicznych, swoistych autoprzeciwciał (przeciwko transglutaminazie tkankowej/przeciw endomysium), haplotypów HLA-DQ2 i/lub DQ8 oraz różnego stopnia enteropatii.

Wyniki: W ostatnim czasie nadwrażliwość na gluten wzbudza duże zainteresowanie, choć granice i możliwe nakładanie się nadwrażliwości na gluten i CD pozostają słabo określone. Obecnie do szerokiej kategorii nadwrażliwości na gluten zalicza się szereg zaburzeń morfologicznych, czynnościowych i immunologicznych, którym brakuje jednego lub większej liczby kluczowych kryteriów CD (enteropatii, powiązanych haplotypów HLA i obecności przeciwciał przeciw transglutaminazie 2), ale które ustępują po wykluczeniu glutenu. Omówiono możliwe mechanizmy immunologiczne leżące u podłoża tych stanów. Podkreślono znaczenie swoistych autoprzeciwciał jako markerów spektrum celiakii oraz hipotezę, że w nadwrażliwości na gluten wrodzony stres nabłonka może występować niezależnie od adaptacyjnej odporności jelitowej.

Cel badania: Piśmiennictwo wskazuje na brak konsensusu w stosowaniu terminów związanych z celiakią (CD) i glutenem.

Wyniki: CD zdefiniowano jako „przewlekłą enteropatię jelita cienkiego o podłożu immunologicznym, wywołaną ekspozycją na gluten w diecie u osób predysponowanych genetycznie”. Klasyczną CD zdefiniowano jako „CD objawiającą się oznakami i objawami zaburzeń wchłaniania. Wymagana jest biegunka, stolce tłuszczowe, utrata masy ciała lub zahamowanie wzrostu”. „Zaburzenia związane z glutenem” to sugerowany termin zbiorczy dla wszystkich chorób wywoływanych przez gluten; nie należy używać terminu „nietolerancja glutenu”. W artykule przedstawiono inne definicje. Artykuł prezentuje definicje terminów związanych z CD przyjęte w Oslo.

Cel badania: Celiakia jest złożoną enteropatią o podłożu immunologicznym, nadwrażliwą na gluten i charakteryzującą się różnorodnymi objawami klinicznymi. Ujawnia się u osób predysponowanych genetycznie, które spożywają różne ilości glutenu.

Wyniki: Kompleksowe postępowanie żywieniowe po rozpoznaniu ma kluczowe znaczenie dla utrzymania dobrego stanu zdrowia pacjentów z celiakią. Zaproponowano proste algorytmy opieki oparte na kompleksowym, multidyscyplinarnym podejściu. Omówiono celiakię oporną na leczenie i niereagującą na leczenie dietą bezglutenową, a także nowe terapie niedietetyczne. Na koniec przeanalizowano związek z innymi stanami chorobowymi, w tym chorobami psychicznymi, niepłodnością, nowotworami limfoproliferacyjnymi i śmiertelnością, ze szczególnym uwzględnieniem chorób autoimmunologicznych i atopowych.

Cel badania: Celiakia jest częstym, przewlekłym stanem zapalnym jelita cienkiego, wywoływanym przez gluten obecny w pszenicy, życie i jęczmieniu w diecie. Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten objawia się symptomami podobnymi do celiakii po spożyciu glutenu lub innych składników pszenicy. W niniejszym artykule omawiamy wyzwania związane ze stosowaniem diety bezglutenowej w leczeniu obu tych zaburzeń.

Wyniki: Pszenica jest wszechobecna w żywności, lekach i produktach. Edukacja pacjentów w zakresie diety bezglutenowej wymaga udziału dyplomowanego dietetyka. Naturalnie bezglutenowe produkty spożywcze zapewniają zdrową dietę osobom z celiakią. Zaleca się włączenie do diety pełnoziarnistych produktów oznaczonych jako bezglutenowe, w tym owsa, ponieważ produkty z rafinowanego ziarna mogą zawierać zbyt mało błonnika, białka i mikroskładników odżywczych, zwłaszcza folianów. Zanieczyszczenie glutenem jest najczęstszą przyczyną utrzymywania się objawów celiakii, choć wspólny sprzęt wykorzystywany do przygotowywania żywności może nie stanowić tak dużego problemu, jak się podejrzewa. Większość osób z celiakią stosujących dietę bezglutenową w pełni wraca do zdrowia i przybiera na wadze, co stanowi problem dla osób, które już na początku miały nadwagę. Dieta bezglutenowa może negatywnie wpływać na jakość życia zarówno pacjentów z celiakią, jak i ich rodzin. Osoby nadmiernie skrupulatnie przestrzegające diety bezglutenowej i unikające jedzenia poza domem mają najniższą jakość życia.