Insulinooporność — cicha epidemia, o której dowiadujemy się za późno?

Cel badania: Wpływ diety na insulinooporność (IR) w zespole policystycznych jajników (PCOS) jest kontrowersyjny. Dlatego przeprowadziliśmy ten przegląd systematyczny i metaanalizę, aby ocenić, czy dieta może zmniejszyć IR u kobiet z PCOS, a jednocześnie dostarczyć optymalnych i precyzyjnych zaleceń żywieniowych dla praktyki klinicznej.

Wyniki: Uwzględniono łącznie 19 badań (1193 uczestników). Analiza wykazała, że dieta była istotnie związana z poprawą IR i składu ciała (np. wskaźnika oceny modelu homeostazy insulinooporności, insuliny na czczo, glukozy w osoczu na czczo, wskaźnika masy ciała [BMI], masy ciała i obwodu talii) u pacjentek z PCOS. Dieta Dietary Approaches to Stop Hypertension oraz diety z ograniczeniem kalorii mogą być odpowiednio optymalnym wyborem w celu zmniejszenia IR i poprawy składu ciała w populacji z PCOS. Ponadto efekty były związane z czasem trwania leczenia. Im dłuższy był jego czas, tym większa była poprawa. W porównaniu z metforminą dieta była również korzystna w zakresie redukcji masy ciała (w tym BMI i masy ciała) i miała taki sam wpływ na regulację insuliny. Ogólnie nasze wyniki sugerują, że dieta jest skuteczną, akceptowalną i bezpieczną interwencją łagodzącą IR, a wszystkim pacjentkom z PCOS należy zapewnić profesjonalne porady dietetyczne.

Cel badania: Optymalny wzorzec żywieniowy poprawiający funkcje metaboliczne pozostaje nieuchwytny. W 21-dniowym, randomizowanym, kontrolowanym badaniu żywieniowym w warunkach szpitalnych, z układem naprzemiennym i udziałem 20 otyłych kobiet z insulinoopornością, oceniliśmy, w jakim stopniu dwie izokaloryczne interwencje dietetyczne — śródziemnomorska (M) i wysokobiałkowa (HP) — poprawiały parametry metaboliczne.

Wyniki: W porównaniu z dietą M dieta HP była skuteczniejsza w (i) zmniejszaniu insulinooporności (insulina: Beta (95% CI) = -6.98 (-12.30, -1.65) µIU/mL, p = 0.01; HOMA-IR: -1.78 (95% CI: -3.03, -0.52), p = 9 × 10-3); oraz (ii) poprawie zmienności glikemii (-3.13 (-4.60, -1.67) mg/dL, p = 4 × 10-4), będącej czynnikiem ryzyka rozwoju T2D. Następnie zidentyfikowaliśmy panel 10 rodzajów drobnoustrojów, które przewidywały różnicę w zmienności glikemii między obiema dietami. Należą do nich rodzaje Coprococcus i Lachnoclostridium, wcześniej wiązane z homeostazą glukozy i insulinoopornością. Nasze wyniki sugerują, że chorobliwie otyłe kobiety z insulinoopornością mogą uzyskać lepszą kontrolę insulinooporności i zmienności glikemii na diecie wysokobiałkowej HP w porównaniu z dietą M.

Cel badania: Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń endokrynologicznych u kobiet w wieku rozrodczym. Charakteryzuje się hiperandrogenizmem, brakiem owulacji i policystycznymi jajnikami.

Wyniki: Interwencje dietetyczne, takie jak żywność o niskim indeksie glikemicznym; ograniczenie kalorii; diety wysokobłonnikowe, bogate w kwasy tłuszczowe omega trzy; diety ketogeniczne; diety śródziemnomorskie; żywność bogata w przeciwutleniacze; oraz diety przeciwzapalne poprawiają wrażliwość na insulinę i równowagę hormonalną u kobiet z PCOS. Aktywność fizyczna, taka jak ćwiczenia aerobowe i oporowe, zwiększa wrażliwość na insulinę, wspomaga utratę masy ciała oraz poprawia wyniki metaboliczne i reprodukcyjne u kobiet z PCOS. Ponadto moduły behawioralne i edukacyjne można również wykorzystywać do zwiększania świadomości, przestrzegania zaleceń i skuteczności konwencjonalnego leczenia, a także do radzenia sobie z problemami zdrowia psychicznego związanymi z PCOS. Łącznie modyfikacje stylu życia nie tylko poprawiają parametry biochemiczne, hormonalne i antropometryczne u pacjentek z PCOS, lecz także zmniejszają długoterminowe ryzyko chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

Cel badania: Insulinooporność (IR) jest cechą charakterystyczną zaburzeń metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2 (T2DM), zespołu metabolicznego, stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcją metaboliczną (MASLD), otyłości, zespołu policystycznych jajników (PCOS) i chorób sercowo-naczyniowych. Wynika z upośledzonego sygnalizowania insuliny w mięśniach, wątrobie i tkance tłuszczowej, wywołanego ektopowym gromadzeniem lipidów, przewlekłym stanem zapalnym, stresem oksydacyjnym i dysbiozą mikrobioty jelitowej.

Wyniki: Ocena IR opiera się na klamrze hiperinsulinemiczno-euglikemicznej jako złotym standardzie, a HOMA-IR i QUICKI są zwalidowanymi klinicznymi wskaźnikami zastępczymi. Dieta śródziemnomorska jest strategią najlepiej popartą dowodami, zapewniającą stałe obniżenie HOMA-IR, 31% zmniejszenie częstości występowania T2DM (PREDIMED-Plus) oraz wykazaną skuteczność w T2DM, MASLD i PCOS. Diety o niskim IG i diety DASH poprawiają poposiłkową dynamikę insuliny i są szczególnie skuteczne w PCOS. Diety niskowęglowodanowe i ketogeniczne powodują największe krótkoterminowe obniżenie stężenia glukozy na czczo i wydzielania insuliny, choć ich długoterminowa trwałość wymaga dalszych badań. Diety roślinne i post przerywany poprawiają IR głównie poprzez utratę masy ciała i modulację mikrobioty jelitowej. Większość badań opiera się na zastępczych wskaźnikach IR i ma krótki czas trwania (≤26 tygodni). Wybór wzorca żywieniowego należy indywidualizować w zależności od fenotypu metabolicznego, chorób współistniejących i potencjału do przestrzegania zaleceń.

Cel badania: Wraz z upływem lat coraz częściej znajdujemy się w stanie poposiłkowym, a nie poabsorpcyjnym. Chronożywienie stanowi integralną część metabolizmu, funkcji trzustki i wydzielania hormonów.

Wyniki: Interwencje dotyczące stylu życia obejmujące niewielką utratę masy ciała (7-10%), 150 min tygodniowych ćwiczeń o umiarkowanej intensywności oraz podejście oparte na terapii behawioralnej mogą być bardzo skuteczne w zapobieganiu cukrzycy typu 2 i jej leczeniu. Podobnie ograniczenie węglowodanów w posiłkach również znacząco poprawia odpowiedź glikemiczną i insulinową, jednak zakres tego ograniczenia powinien być indywidualizowany, dostosowany do pacjenta i monitorowany. Należy również rozważyć alternatywne produkty lub składniki, takie jak ocet, jogurt, białko serwatkowe, orzeszki ziemne i orzechy drzewne, aby łagodzić poposiłkową hiperglikemię i insulinooporność. Celem tego przeglądu jest opisanie dostępnych dowodów dotyczących wpływu diety, chronożywienia, alternatywnych interwencji dietetycznych i ćwiczeń na glikemię poposiłkową i insulinooporność.

Cel badania: W ciągu ostatnich 30 lat zaobserwowano znaczny wzrost częstości występowania insulinooporności (IR). Wiąże się ona z częstszym występowaniem nieprawidłowej tolerancji glukozy, cukrzycy, nadmiernej masy ciała, chorób sercowo-naczyniowych i zaburzeń endokrynologicznych.

Wyniki: Potwierdzono korzystny wpływ diety Dietary Approaches to Stop Hypertension (diety DASH) oraz diety śródziemnomorskiej. Dodatnia korelacja między dietami niskowęglowodanowymi i bardzo niskowęglowodanowymi wymaga potwierdzenia w długoterminowych badaniach z udziałem pacjentów z insulinoopornością. Badania pokazują korzyści płynące ze zwiększonego spożycia kalorii w pierwszej połowie dnia, zwłaszcza w postaci wysokokalorycznego śniadania o niskim indeksie glikemicznym. Ponadto wielu badaczy wskazuje, że powolne i uważne jedzenie jest istotnym elementem odpowiedniej diety dla osób z insulinoopornością.

Cel badania: Żywienie precyzyjne oparte na fenotypie metabolicznym może zwiększyć skuteczność interwencji. W tym badaniu weryfikującym koncepcję badaliśmy wpływ modyfikowania składu makroskładników diety w zależności od fenotypu insulinooporności mięśniowej (MIR) lub wątrobowej (LIR) na zdrowie kardiometaboliczne.

Wyniki: Kobiety i mężczyźni z MIR lub LIR (n = 242, wskaźnik masy ciała [BMI] 25-40 kg/m2, wiek 40-75 lat) zostali losowo przydzieleni do grupy A lub B diety fenotypowej (PhenoDiet) i stosowali przez 12 tygodni dietę bogatą w jednonienasycone kwasy tłuszczowe (HMUFA) albo dietę niskotłuszczową, wysokobiałkową i wysokobłonnikową (LFHP) (grupa A PhenoDiet: MIR/HMUFA i LIR/LFHP; grupa B PhenoDiet: MIR/LFHP i LIR/HMUFA). W grupie B PhenoDiet nie zaobserwowano istotnej poprawy pierwszorzędowego punktu końcowego, wskaźnika dyspozycyjnego, natomiast w porównaniu z grupą A PhenoDiet zaobserwowano większą poprawę wrażliwości na insulinę, homeostazy glukozy, stężenia triacylogliceroli w surowicy i białka C-reaktywnego. Wykazujemy, że modyfikowanie składu makroskładników w ramach wytycznych dietetycznych, w oparciu o fenotyp insulinooporności (IR) specyficzny dla tkanki, zwiększa korzyści dla zdrowia kardiometabolicznego. Rejestracja Clinicaltrials.gov: NCT03708419, rejestracja CCMO NL63768.068.17.

Cel badania: Insulinooporność (IR), definiowana jako osłabiona odpowiedź biologiczna na krążącą insulinę, jest podstawowym zaburzeniem w otyłości i cukrzycy typu 2 (T2D), a także wiąże się z szerokim spektrum stanów patologicznych, takich jak niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD), zaburzenia funkcji poznawczych, dysfunkcja śródbłonka, przewlekła choroba nerek (CKD), zespół policystycznych jajników (PCOS) oraz niektóre nowotwory endokrynne, w tym rak piersi.

Wyniki: W otyłości niezrównoważone wytwarzanie adipocytokin prozapalnych i przeciwzapalnych może prowadzić do rozwoju IR i związanych z nią powikłań metabolicznych, które potencjalnie można odwrócić dzięki programom redukcji masy ciała. Wykazano, że dieta śródziemnomorska (MedDiet), charakteryzująca się wysokim spożyciem oliwy z oliwek extra virgin (EVOO), orzechów, czerwonego wina, warzyw i innych składników bogatych w polifenole, wiąże się z większą poprawą IR u osób otyłych w porównaniu z innymi interwencjami żywieniowymi. Ponadto niedawne badania, zarówno na modelach zwierzęcych, jak i z udziałem ludzi, przyniosły obiecujące wyniki dotyczące suplementów żywieniowych zwiększających wrażliwość na insulinę, pochodzących ze składników żywności MedDiet, w modulowaniu patognomonicznych cech niektórych stanów związanych z IR; należą do nich wielonienasycone kwasy tłuszczowe z oliwy z oliwek i nasion, antocyjany z fioletowych warzyw i owoców, resweratrol z winogron oraz oleaceina pochodząca z EVOO.

Cel badania: Celem tego badania było zbadanie wpływu niskotłuszczowej diety roślinnej na lipidy wątrobowokomórkowe i śródmięśniowe, zaawansowane produkty końcowe glikacji (AGE), insulinooporność i funkcję komórek beta u dorosłych z cukrzycą typu 2.

Wyniki: Średnia masa ciała zmniejszyła się o 6.0 kg (95% CI -7.0 to -5.1; p<0.001), co stanowiło spadek o 6.6% (95% CI -7.5 to -5.8) względem wartości wyjściowej. Było to w dużej mierze spowodowane zmniejszeniem masy tłuszczowej (-4.2 kg, 95% CI -5.7 to -2.7; p<0.001). Objętość tłuszczu trzewnego zmniejszyła się o 290 cm3 (95% CI -467 to -114; p=0.003). Zawartość lipidów wątrobowokomórkowych zmniejszyła się o 33.0% (95% CI -48.7 to -17.3; p<0.001). Wynik AGE zmniejszył się o 0.4 (95% CI -0.6 to -0.2; p=0.002). Wskaźnik HOMA-IR, będący miarą insulinooporności, zmniejszył się (-2.5, 95% CI -4.1 to -0.9; p=0.004), natomiast PREDIM, będący miarą wrażliwości na insulinę, wzrósł na diecie wegańskiej (+1.3 mg/min/kg, 95% CI +0.6 to +2.1; p=0.002). Kilka markerów funkcji komórek beta uległo poprawie na diecie wegańskiej. W szczególności zwiększyły się wydzielanie insuliny przy stężeniach glukozy 6 i 7 mmol/L, wrażliwość komórek beta na glukozę, wrażliwość szybkościowa oraz współczynnik potencjacji.

Cel badania: Otyłość zaburza homeostazę glukozy i sygnalizację insuliny, częściowo poprzez zmienione wydzielanie hormonów jelitowych i zapalenie jelit. Nasze wcześniejsze prace wykazały, że fruktooligosacharydy (FOS), błonnik prebiotyczny, hamowały zapalenie okrężnicy i modulowały mikrobiotę jelitową, gdy podawano je wraz z suplementacją witaminą D.

Wyniki: FOS osłabiały zaburzenia metaboliczne wywołane przez HFD, obniżając stężenie insuliny w surowicy i HOMA-IR u osobników obu płci. Co znamienne, FOS wywoływały zależną od płci poprawę parametrów fizycznych: hamowały przyrost masy ciała o 10% u samców myszy i zmniejszały gromadzenie tłuszczu trzewnego o 36% u samic myszy. Zmiany fenotypowe u samców myszy wiązały się ze wzrostem GLP-1. Ponadto FOS modulowały sygnalizację PI3K/Akt w okrężnicy w sposób zależny od płci i obniżały związany z HFD wzrost ekspresji mRNA Glp1r. Zgodnie z naszymi wcześniejszymi pracami FOS zmniejszały ilość RI, a to zmniejszenie wiązało się z niższą ekspresją mRNA Tlr4 w okrężnicy i poprawą wskaźnika insulinooporności. FOS poprawiają wrażliwość na insulinę w otyłości wywołanej przez HFD i w szczególności zwiększały produkcję GLP-1 u samców myszy. Chociaż mechanizm został wyjaśniony, zaobserwowane zmiany fenotypowe można przypisać połączeniu zmienionych szlaków PI3K/Akt w okrężnicy i ukierunkowanych zmian bakteryjnych.