Antydepresanty — co lekarze i zielarze mówią o ich skutkach ubocznych i odstawianiu?

Cel badania: Zaburzenia funkcji seksualnych są częstym, potencjalnie niepokojącym działaniem niepożądanym leków przeciwdepresyjnych i jedną z głównych przyczyn nieprzestrzegania zaleceń dotyczących przyjmowania leków. Funkcje seksualne należy aktywnie oceniać przed rozpoczęciem leczenia, w regularnych odstępach czasu w jego trakcie oraz po jego zakończeniu.

Wyniki: Badania porównujące ryzyko zaburzeń funkcji seksualnych związane ze stosowaniem poszczególnych leków przeciwdepresyjnych są niewystarczające, ale można zasadnie wnioskować, że ryzyko jest największe w przypadku selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), mniejsze w przypadku trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (z wyjątkiem klomipraminy) i mirtazapiny, a najmniejsze w przypadku moklobemidu, agomelatyny, reboksetyny i bupropionu. Leczenie zaburzeń funkcji seksualnych wywołanych przez leki przeciwdepresyjne wymaga indywidualnego podejścia (np. rozważenia innych przyczyn, zmniejszenia dawki, dodania leku łagodzącego działanie niepożądane lub zmiany leku przeciwdepresyjnego na inny). Zespół zaburzeń seksualnych po SSRI został niedawno zidentyfikowany jako potencjalne, choć rzadkie, działanie niepożądane SSRI i SNRI.

Cel badania: Częstość występowania depresji i stosowania leków przeciwdepresyjnych w Stanach Zjednoczonych systematycznie wzrastała w ciągu ostatnich trzech dekad. Leki przeciwdepresyjne są najczęściej przepisywanymi lekami w USA.

Wyniki: Po odstawieniu leku przeciwdepresyjnego ryzyko nawrotu lub ponownego wystąpienia objawów depresyjnych jest większe niż przy kontynuowaniu jego stosowania. Stopniowe zmniejszanie dawki przy jednoczesnym prowadzeniu terapii poznawczo-behawioralnej może zmniejszyć to ryzyko. Brakuje wysokiej jakości dowodów dotyczących stosowania leków przeciwdepresyjnych w ciąży. Zarówno depresja, jak i stosowanie leków przeciwdepresyjnych wiążą się z porodem przedwczesnym.

Cel badania: Leki przeciwdepresyjne przepisuje się pacjentom z zaburzeniami depresyjnymi, zaburzeniami lękowymi i innymi schorzeniami. Dowody dotyczące zespołu odstawiennego po lekach przeciwdepresyjnych (ADS) i powiązanych z nim następstw są skąpe, choć u niektórych pacjentów mogą one stanowić znaczne obciążenie.

Wyniki: Zintegrowane postępowanie obejmujące równoczesną farmakoterapię i psychoterapię może zminimalizować nieprzyjemne skutki, które mogą wystąpić w trakcie odstawiania. Ponadto interwencje dostosowane do potrzeb pacjenta i edukacja powinny stanowić część strategii odstawiania. Przyszłe badania muszą opierać się na szeroko akceptowanych definicjach ADS i powiązanych zjawisk, takich jak zespół odstawienny po lekach przeciwdepresyjnych, oraz dokładniej wyjaśnić leżące u ich podstaw mechanizmy neurobiologiczne. Należy również odróżniać zjawiska związane z ADS od nawrotu depresji oraz stosować nazewnictwo oparte na neuronauce zamiast klasy leków.

Cel badania: Żołądkowo-jelitowe działania niepożądane są często obserwowane u pacjentów z dużym zaburzeniem depresyjnym (MDD) przyjmujących leki przeciwdepresyjne i mogą prowadzić do przerwania leczenia. Celem tej metaanalizy jest przedstawienie ilościowych danych dotyczących krótkoterminowej częstości żołądkowo-jelitowych działań niepożądanych u pacjentów z MDD leczonych lekami przeciwdepresyjnymi drugiej generacji.

Wyniki: W przypadku wszystkich analizowanych leków przeciwdepresyjnych częstość żołądkowo-jelitowych działań niepożądanych była większa niż w przypadku placebo. Wykazano, że escitalopram i sertralina były najmniej tolerowanymi przez przewód pokarmowy lekami przeciwdepresyjnymi, wiążąc się ze wszystkimi analizowanymi działaniami niepożądanymi z wyjątkiem zaparć i zwiększonego apetytu, natomiast mirtazapina okazała się lekiem przeciwdepresyjnym powodującym mniej działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, wiążącym się jedynie ze zwiększonym apetytem. Podsumowując, powszechnie stosowane leki przeciwdepresyjne wykazywały różne profile żołądkowo-jelitowych działań niepożądanych, prawdopodobnie związane z ich mechanizmami działania. Lekarze powinni uwzględniać swoisty profil tolerancji każdego leku podczas przepisywania leków przeciwdepresyjnych, aby poprawić przestrzeganie zaleceń terapeutycznych i zwiększyć szanse na korzystne wyniki leczenia pacjentów z MDD.

Cel badania: Objawy odstawienne są znane w przypadku trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, inhibitorów monoaminooksydazy, selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) oraz innych leków przeciwdepresyjnych. Opisano szeroki wachlarz objawów, różniących się nieco między poszczególnymi klasami leków przeciwdepresyjnych; wydaje się również, że występuje kilka skupisk objawów lub zespołów odstawiennych.

Wyniki: Objawy odstawienne u noworodków mogą wystąpić po stosowaniu przez matkę leków przeciwdepresyjnych w ciąży, a być może także podczas karmienia piersią. Pacjentka i lekarz muszą uwzględnić tę kwestię przy podejmowaniu decyzji o przepisaniu leku. Objawy odstawienne były przedmiotem niewielu systematycznych badań, w związku z czym większość przedstawionych tu zaleceń opiera się na danych anegdotycznych lub opinii ekspertów. Konieczne są badania, które zapewnią solidną podstawę dowodową dla przyszłych zaleceń.

Cel badania: Zespół odstawienny po lekach przeciwdepresyjnych występuje u około 20 procent pacjentów po nagłym odstawieniu leku przeciwdepresyjnego przyjmowanego przez co najmniej sześć tygodni. Typowe objawy zespołu odstawiennego po lekach przeciwdepresyjnych obejmują objawy grypopodobne, bezsenność, nudności, zaburzenia równowagi, zaburzenia czucia i nadmierne pobudzenie.

Wyniki: Zespół odstawienny po lekach przeciwdepresyjnych jest bardziej prawdopodobny przy dłuższym okresie leczenia i krótszym okresie półtrwania stosowanego leku. Należy zachować wysoki stopień czujności wobec pojawienia się objawów odstawiennych, które powinny skłonić do dokładnego wypytania o przypadkowe lub celowe samodzielne odstawienie leku. Przed przepisaniem leków przeciwdepresyjnych należy uwzględnić w edukacji pacjenta ostrzeżenia o potencjalnych problemach związanych z nagłym odstawieniem. Edukacja na temat tego częstego i prawdopodobnie niedostatecznie rozpoznawanego zjawiska klinicznego pomoże zapobiegać kolejnym epizodom i zminimalizować ryzyko błędnego rozpoznania.

Cel badania: Leki przeciwdepresyjne (AD) nowszej generacji są szeroko stosowane jako leczenie pierwszego rzutu dużych zaburzeń depresyjnych i uważa się je za bezpieczniejsze niż leki trójpierścieniowe.

Wyniki: Niekiedy takie zdarzenia niepożądane mogą utrzymywać się po odstawieniu leku, prowadząc do chorób współistniejących jatrogennych. Inne obszary budzące obawy obejmują ryzyko samobójstwa, bezpieczeństwo w przypadku przedawkowania, zespoły odstawienne, zagrożenia w ciąży i podczas karmienia piersią, a także ryzyko nowotworów. Dlatego przy racjonalnym wyborze leków przeciwdepresyjnych należy uwzględnić potencjalne korzyści i zagrożenia, prawdopodobieństwo odpowiedzi na daną metodę leczenia oraz podatność na zdarzenia niepożądane. Wyniki tego przeglądu powinny skłonić lekarzy do starannej, indywidualnej oceny zasadności przepisywania leków przeciwdepresyjnych oraz do rozważenia alternatywnych metod leczenia, jeśli są dostępne.

Cel badania: Przepisywanie leków przeciwdepresyjnych osobom starszym jest częste, a leczenie często trwa kilka lat. Ta populacja jest szczególnie narażona na działania niepożądane leków ze względu na związane z wiekiem zmiany fizjologiczne oraz ryzyko interakcji między lekami związane z polipragmazją.

Wyniki: Przepisywanie leków przeciwdepresyjnych osobom starszym jest częste, a leczenie często trwa kilka lat. Ta populacja jest szczególnie narażona na działania niepożądane leków ze względu na związane z wiekiem zmiany fizjologiczne oraz ryzyko interakcji między lekami związane z polipragmazją. Gdy leczenie nie jest już wskazane, należy rozważyć stopniowe i starannie skoordynowane odstawienie leku, zwracając uwagę na możliwość pojawienia się objawów odstawiennych. Podejście kliniczne oparte na regularnej ponownej ocenie i wspólnym podejmowaniu decyzji z pacjentem sprzyja optymalnemu stosowaniu leków przeciwdepresyjnych w tej populacji.

Cel badania: Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) są szeroko stosowane jako leczenie pierwszego rzutu dużego zaburzenia depresyjnego (MDD) i zaburzeń lękowych; do częstych działań niepożądanych należą zaburzenia funkcji seksualnych, lęk, bezsenność i zmiany apetytu, choć zgłaszano również napady padaczkowe, szczególnie w obecności czynników ryzyka, takich jak starszy wiek, rodzinne występowanie padaczki, choroby współistniejące o podłożu neurologicznym i wysokie dawki leków przeciwdepresyjnych.

Wyniki: Drugi przypadek dotyczy kobiety z uogólnionym zaburzeniem lękowym (GAD), u której wystąpiły dwa uogólnione napady toniczno-kloniczne czasowo związane ze stosowaniem paroksetyny. W obu przypadkach szeroko zakrojone badania, obejmujące testy laboratoryjne, elektroencefalogram (EEG), tomografię komputerową (CT) i rezonans magnetyczny (MRI), dały prawidłowe wyniki, co wskazuje na możliwą etiologię związaną z lekiem. Następnie u obu pacjentów zmieniono lek na atypowy lek przeciwdepresyjny agomelatynę, po czym napady całkowicie ustąpiły, a nastrój i objawy lękowe uległy wyraźnej poprawie. Obserwacje te podkreślają potrzebę uwzględniania napadów padaczkowych jako potencjalnego działania niepożądanego SSRI oraz sugerują, że agomelatynę można rozważyć jako alternatywną opcję farmakologiczną u pacjentów zagrożonych napadami padaczkowymi związanymi ze stosowaniem leków przeciwdepresyjnych.

Cel badania: Tło/Cele: Odpowiedź na leczenie przeciwdepresyjne jest bardzo zróżnicowana, a fenotyp metabolizatora CYP2D6 uznano za jeden z czynników tej zmienności. W dużej kohorcie opartej na populacji zbadano, czy fenotyp metabolizatora CYP2D6 wiąże się z rzeczywistymi wynikami leczenia przeciwdepresyjnego.

Wyniki: Nie zaobserwowano istotnego związku w przypadku fluoksetyny. Związki ze zmianą leku były ograniczone, a w przypadku działań niepożądanych nie wykryto istotnych zależności. Wnioski: Wydaje się, że zmienność CYP2D6 wpływa przede wszystkim na wczesne odstawienie leków przeciwdepresyjnych w ciągu pierwszych 30 dni leczenia, szczególnie paroksetyny, wenlafaksyny i mirtazapiny, a nie na zmianę leczenia ani działania niepożądane. Wyniki te dostarczają obserwacyjnych dowodów istotnych dla interakcji między genami a konkretnymi lekami i wskazują na potencjalną rolę przepisywania leków w oparciu o CYP2D6 w praktyce klinicznej, zwłaszcza w pierwszych 30 dniach leczenia przeciwdepresyjnego.