Aronia — czy cierpki owoc chroni serce i oczy?

Cel badania: Metaanalizy potwierdzają korzyści kardiometaboliczne antocyjanów w zróżnicowanych populacjach (w tym wśród osób chorych), jednak ich skuteczność u zdrowych uczestników pozostaje nieznana. W prospektywnych kohortach i randomizowanych badaniach kontrolowanych (RCT; ≥50 mg/d antocyjanów) oceniliśmy wpływ na zastępcze biomarkery kardiometaboliczne i kliniczne punkty końcowe.

Wyniki: W 18 kohortach opisanych w 27 publikacjach najwyższe w porównaniu z najniższym zwyczajowe spożycie antocyjanów wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka o 26% w przypadku zapadalności na choroby sercowo-naczyniowe (CVD; 4 badania), o 18% w przypadku zawału mięśnia sercowego (MI; 5 badań), o 11% w przypadku cukrzycy typu 2 (T2DM; 8 badań), o 9% w przypadku śmiertelności z powodu CVD (10 badań) i o 8% w przypadku ryzyka nadciśnienia tętniczego (6 badań). GRADE wskazało na umiarkowaną pewność dowodów dotyczących CVD/MI. Ryzyko udaru mózgu nie uległo zmianie. W 65 RCT przewlekłe stosowanie antocyjanów (≥1 d) poprawiło dylatację tętnicy zależną od przepływu (FMD) (zmiana netto: 1,41%; 95% przedział ufności: 0,90%, 1,91%), ostre stosowanie antocyjanów (≤1 d) poprawiło FMD (1,50%; 1,16%, 1,84%) oraz stężenie insuliny (-2,24 pmol/L; -4,22, -0,27). GRADE wskazało na wysoką pewność dowodów dotyczących ostrego wpływu na FMD i umiarkowaną w przypadku przewlekłego wpływu na FMD. Lipidy, ciśnienie tętnicze, stężenie glukozy i wskaźnik oceny modelu homeostazy insulinooporności nie uległy zmianie.

Cel badania: Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) jest jedną z głównych przyczyn utraty wzroku u osób starszych i znacząco obniża jakość życia. Obecnie nie ma dostępnego leczenia, które odwracałoby zwyrodnienie siatkówki i utratę neuronów, dlatego uwagę skupiono na interwencjach spowalniających postęp pośredniego AMD i zaniku geograficznego.

Wyniki: Chociaż badań klinicznych jest niewiele, pojawiające się dowody wskazują, że spożywanie tych związków w diecie może poprawiać funkcje wzrokowe i spowalniać postęp AMD. W tym przeglądzie podsumowujemy wyniki badań na zwierzętach i badań klinicznych, aby wskazać konkretne jagody, których skuteczność w zapobieganiu postępowi AMD lub jego opóźnianiu została potwierdzona, a także te o potencjalnej wartości terapeutycznej. Ponadto omawiamy kluczowe fitochemikalia obecne w tych jagodach, mechanizmy ich działania w zwyrodnieniu plamki żółtej oraz ich odrębne właściwości istotne dla zastosowań terapeutycznych. Głębsze zrozumienie tych cech mogłoby umożliwić racjonalne wykorzystanie jagód, zwłaszcza kolcowoju, oraz składników pochodzących z jagód, takich jak karotenoidy i antocyjany, w celu uzyskania lepszych efektów terapeutycznych w leczeniu AMD.

Cel badania: Aronia melanocarpa (powszechnie znana jako aronia czarna) to gatunek z rodziny różowatych (Rosaceae), pochodzący ze wschodniej części Ameryki Północnej, od dawna uznawany zarówno za roślinę jadalną, jak i leczniczą.

Wyniki: Bogaty profil fitochemiczny aronii sprzyja jej różnorodnym zastosowaniom w sektorze rolno-spożywczym, w tym w produktach żywienia sportowego, naturalnych dodatkach przeciwutleniających, naturalnych barwnikach, konserwacji żywności i barwieniu żywności. Na podstawie systematycznego przeszukania baz Scopus, PubMed, Web of Science, Google Scholar, Taylor & Francis, ScienceDirect, CNKI i Wanfang Data do października 2025 r. ten przegląd narracyjny podsumowuje najnowsze postępy w uprawie aronii, wiedzy o jej składzie chemicznym, mechanizmach farmakologicznych oraz zastosowaniach w żywności i klinice. Mimo rosnącej liczby dowodów nadal istnieją istotne braki: badań klinicznych z udziałem ludzi jest wciąż niewiele, brakuje standaryzowanych ekstraktów, a o zachowaniu tych związków bioaktywnych podczas przetwarzania i przechowywania żywności wiadomo niewiele. W tym przeglądzie wskazujemy te braki i przedstawiamy przyszłe kierunki badań, które pozwolą w pełni wykorzystać potencjał aronii w promowaniu zdrowia człowieka.