Fluor w pastach i wodzie — ochrona zębów czy ukryta trucizna?

Cel badania: Fluorkowanie wody w sieciach wodociągowych społeczności stanowi jedną z najskuteczniejszych interwencji zdrowia publicznego w zapobieganiu próchnicy zębów. W ostatnich latach podnoszono pytania dotyczące jego skuteczności i bezpieczeństwa.

Wyniki: Projekt badania, kontynent ani dekada publikacji nie wyjaśniały w zadowalającym stopniu heterogeniczności między badaniami. W społecznościach, w których woda była fluorkowana, próchnica występowała rzadziej, a różnice wyrażone jako SMD i częstość występowania (OR) były duże, zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Wyniki metaanaliz wykazały istotne różnice w doświadczeniu próchnicy i jej częstości występowania na korzyść CWF, co stanowi skuteczną i kompleksową interwencję zdrowia publicznego służącą zapobieganiu próchnicy, zwłaszcza w uzębieniu mlecznym. Informacja o transferze wiedzy: Na podstawie opublikowanej literatury wyniki tego badania pokazują, że fluorkowanie wody w sieciach wodociągowych społeczności nadal jest skuteczną interwencją zdrowia publicznego zapobiegającą próchnicy zębów zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, pomimo powszechnej dostępności produktów do higieny jamy ustnej zawierających fluor, zwłaszcza pasty do zębów. Wynik ten uzupełnia istniejące dowody przemawiające za włączeniem tej interwencji do polityki zdrowia publicznego w zakresie zdrowia jamy ustnej.

Cel badania: Podsumowanie informacji na temat skuteczności fluorkowania wody w społeczności (CWF) w ograniczaniu próchnicy zębów w kontekście powszechnego stosowania pasty do zębów z fluorem w Brazylii.

Wyniki: Spośród 574 odnalezionych badań 16 uwzględniono w analizie jakościowej, a 10 w analizie ilościowej. Na obszarach fluorkowanych średnie wartości dmft/DMFT były niższe niż na obszarach niefluorkowanych. Średnia różnica w dmft między obszarami niefluorkowanymi a fluorkowanymi wynosiła -2,28 (95% CI -3,26; -1,30) u dzieci w wieku 5–8 lat oraz -1,12 (95% CI -1,93; -0,32) u dzieci w wieku 3–12 lat; średnia różnica w DMFT wynosiła -0,61 (95% CI -0,80; -0,42) u dzieci w wieku od 7 do 12 lat. Częstość występowania próchnicy była odpowiednio 1,4 raza i o 57% niższa w uzębieniu mlecznym i stałym na obszarach fluorkowanych. We wszystkich grupach wiekowych zaobserwowano heterogeniczność, w zakresie od 77,6% do 98,2%. Fluorkowanie wody w społeczności pozostaje skuteczną metodą zapobiegania próchnicy zębów u dzieci poniżej 13. roku życia, nawet przy powszechnym stosowaniu pasty do zębów z fluorem.

Cel badania: Aktualizacja istniejących wytycznych Europejskiej Akademii Stomatologii Dziecięcej (EAPD) dotyczących fluoru z 2009 roku.

Wyniki: Rodzicom należy zdecydowanie zalecić stosowanie ilości pasty do zębów dostosowanej do wieku dziecka oraz pomaganie mu w szczotkowaniu zębów lub nadzorowanie go do co najmniej 7. roku życia. EAPD zdecydowanie popiera codzienne stosowanie fluoru jako istotnego elementu każdego kompleksowego programu zapobiegania próchnicy zębów u dzieci i jej kontroli. Niezależnie od rodzaju programu — obejmującego całą społeczność czy indywidualnego — stosowanie fluoru należy wyważyć z uwzględnieniem oceny ryzyka próchnicy i możliwych zagrożeń związanych z niepożądanymi skutkami działania fluorków. Stosowanie fluoru uważa się za bezpieczne, gdy przestrzega się instrukcji producenta. Programy profilaktyczne należy regularnie poddawać ponownej ocenie i dostosowywać do potrzeb oraz ryzyka pacjenta lub populacji. W większości krajów europejskich EAPD zaleca właściwe stosowanie pasty do zębów z fluorem w połączeniu z dobrą higieną jamy ustnej jako podstawowy schemat stosowania fluoru.

Cel badania: Obowiązująca od 2002 roku do jej wstrzymania w 2014 roku polityka fluorkowania wody w społeczności w Izraelu stwarza możliwość przeprowadzenia naturalnego eksperymentu w celu oceny wpływu fluorkowania na zdrowie jamy ustnej dzieci. W tym badaniu retrospektywnym przeanalizowano cyfrową dokumentację stomatologiczną dzieci w wieku 12 lat (2014–2022), aby ocenić zmiany w doświadczeniu próchnicy po zaprzestaniu fluorkowania wody w społeczności.

Wyniki: Wskaźnik MF istotnie wzrósł po zakończeniu fluorkowania, zwłaszcza w populacjach o niskim statusie społeczno-ekonomicznym (SES). Dwunastolatki z ubogich społeczności bez fluorkowanej wody miały ponad dwukrotnie większe doświadczenie próchnicy niż ich rówieśnicy z zamożnych społeczności (średnia MF 0,82 wobec 0,40; p < 0,05). W społecznościach z fluorkowaną wodą różnica między grupami SES była znacznie mniejsza. SES miało duży wpływ na wyniki dotyczące próchnicy (częściowe η²≈0,34), a brak fluorkowania wiązał się z niewielkim, lecz istotnym wzrostem MF (częściowe η²≈0,01). U dziewcząt wskaźniki MF były wyższe niż u chłopców, a różnice między płciami były bardziej wyraźne w grupach bez fluorkowanej wody. Zaprzestanie CWF wiązało się ze wzrostem próchnicy oraz pogłębieniem nierówności społeczno-ekonomicznych i różnic między płciami, co podkreśla znaczenie fluorkowania w promowaniu równości w zakresie zdrowia jamy ustnej. CWF pozostaje podstawowym środkiem zdrowia publicznego, niezrównanym pod względem zdolności do zapewniania całym populacjom skutecznego, bezpiecznego, sprawiedliwego i oszczędnego zapobiegania próchnicy.

Cel badania: Celem tego przeglądu jest opisanie roli fluorkowania wody w zapobieganiu próchnicy zębów na całym świecie. Fluorkowanie wody w społeczności rozpoczęto w 1945 roku, a w ciągu ostatnich 20 lat objęło ono ponad 400 milionów osób.

Wyniki: W związku z tym zalecenia powinny koncentrować się na wczesnym stosowaniu pasty do zębów zawierającej fluor, aby ograniczyć jego połykanie w okresie niemowlęcym i wczesnym dzieciństwie. Koszt fluorkowania wody jest niski. Wraz z postępującą urbanizacją na świecie i udoskonaleniem sprzętu przyszłość fluorkowania wody rysuje się obiecująco. WHO wzywa państwa członkowskie do rozważenia wdrożenia fluorkowania wody w społeczności.