ऐप डाउनलोड करेंऔर भी सुविधाएँ
Pisaczekखोज
文AHI
जड़ी-बूटियाँ और पौधेइस महीने शोध अपडेट किए गए

Katar sienny? Pokrzywa może blokować receptory histaminowe!

स्रोत: 14 · लेख: 21 236 अक्षर ↓

प्राकृतिक चिकित्सा विशेषज्ञ क्या लिखते हैं?

Jan Jaśkowski

Pokrzywa ma według Jan Jaśkowski działanie detoksykujące, przeciwzapalne, odkażające i przeciwkrwotoczne.

„Liście rośliny mają struktury włoskowate, które kłują, a poprzez zawartość kwasu mrówkowego powodują także swędzenie, zaczerwienienie i obrzęk. Z wielu powodów, dla których warto stosować pokrzywy, wymienić należy działanie detoksykujące, przeciwzapalne, odkażające oraz przeciwkrwotoczne.”
Jan Jaśkowski

Jan Jaśkowski opisuje pokrzywę jako naturalną metodę leczenia kataru siennego, która blokuje receptory histaminowe i ogranicza uwalnianie substancji wywołujących alergię.

„Pokrzywa jest naturalną metodą leczenia kataru siennego. Jej działanie to przede wszystkim blokowanie receptorów histaminowych i powstrzymywanie komórek odpornościowych przed uwalnianiem substancji chemicznych wywołujących objawy alergii (5).”
Jan Jaśkowski

Jan Jaśkowski podaje, że związki pokrzywy wspomagają leczenie cukrzycy przez obniżanie poziomu cukru we krwi.

„Związki zawarte w pokrzywie mają wspomagające działanie przy leczeniu cukrzycy, ponieważ obniżają poziom cukru we krwi — jest to udowodnione w badaniach naukowych (6). Zioło to ma także działanie wspomagające redukcję nadmiernej masy ciała, ponieważ reguluje przemianę materii i ułatwia trawienie, poprzez co wspomaga utratę zbędnych kilogramów.”
Jan Jaśkowski

Jan Jaśkowski przypisuje pokrzywie wsparcie przemiany materii i trawienia, co ma pomagać w redukcji nadmiernej masy ciała.

„Zioło to ma także działanie wspomagające redukcję nadmiernej masy ciała, ponieważ reguluje przemianę materii i ułatwia trawienie, poprzez co wspomaga utratę zbędnych kilogramów. Pokrzywa sprawdza się świetnie również jako naturalny kosmetyk. Można jej używać do regeneracji skóry, włosów i paznokci.”
Jan Jaśkowski

Jan Jaśkowski wymienia witaminy, sole mineralne i inne związki pokrzywy oraz jej wpływ na ilość antyoksydantów w organizmie.

„Przede wszystkim ziele pokrzywy jest nieocenionym źródłem soli mineralnych, takich jak żelazo, wapń, fosfor, magnez, krzem oraz potas. Jest ona także źródłem witamin A, E, K, B2 oraz C. Dodatkowo pokrzywa zawiera chlorofil, flawonoidy, kwasy organiczne i garbniki. Ponadto pokrzywa podnosi ilość antyoksydantów w organizmie (1).”
Jan Jaśkowski

Jan Jaśkowski opisuje pokrzywę jako naturalny kosmetyk do regeneracji skóry, włosów i paznokci oraz regulowania nadmiernego pocenia.

„Zioło to ma także działanie wspomagające redukcję nadmiernej masy ciała, ponieważ reguluje przemianę materii i ułatwia trawienie, poprzez co wspomaga utratę zbędnych kilogramów. Pokrzywa sprawdza się świetnie również jako naturalny kosmetyk. Można jej używać do regeneracji skóry, włosów i paznokci. Poza tym reguluje nadmierne pocenie się.”
Jan Jaśkowski

Pokrzywa może podrażniać skórę, powodując swędzenie, zaczerwienienie i obrzęk.

Henryk Różański

Henryk Różański opisuje młodą pokrzywę jako składnik sałatek, soku i innych domowych przetworów oraz przypisuje jej działanie odtruwające i wzmacniające.

„Właśnie już teraz możemy z takiej młodej pokrzywy przygotowywać sałatki, intrakt, sok, macerat oraz masełko pokrzywowe (masło krowie posiekać ze świeżą pokrzywą). Siekane ziele pokrzywy dawać na chlebek z masłem. Działa odtruwająco i wzmacniająco. Dostarcza łatwo przyswajalną witaminę K, C, A (prowitamina), E, żelazo, magnez i krzem.”
Henryk Różański

Henryk Różański podaje, że pokrzywa dostarcza witamin i minerałów, pobudza wytwarzanie czerwonych krwinek oraz może pomagać przy bladości i osłabieniu.

„Dostarcza łatwo przyswajalną witaminę K, C, A (prowitamina), E, żelazo, magnez i krzem. Poprawia samopoczucie. Pobudza szpik do wytwarzania krwinek czerwonych. Usuwa wiosenną bladość i osłabienie. Intrakt (1 częśc ziela mielonego na 5 częsci alkoholu 40%) na swieżym zielu wzmacnia włosy i odżywia skórę (płukanki, przemywanie).”
Henryk Różański

Henryk Różański opisuje pokrzywę jako środek wspierający oddawanie moczu przy przeroście gruczołu krokowego i zmniejszający związane z tym dolegliwości.

„Preparaty oparte na korzeniu i kłączy pokrzywy poprawiają proces oddawania moczu u chorych na przerost gruczołu krokowego. Opróżnianie pęcherza wydatnie poprawia się, zmniejsza się obrzęk i dolegliwości bólowe przy oddawaniu moczu. Chorzy w większym stopniu kontrolują oddawanie i trzymanie moczu.”
Henryk Różański

Henryk Różański wymienia także zastosowania pokrzywy przy problemach oddechowych, krwawieniach, chorobach skóry i innych dolegliwościach.

„Wskazania: przerost gruczołu krokowego, nadczynność tarczycy, brak owulacji, bladość skóry i wychudzenie spowodowane anoreksją i niedokrwistością, uprawianie sportów ekstremalnych, przewlekłe choroby skóry, otyłość, cukrzyca, skąpomocz, kamica moczowa, stan zapalny układu moczowego, choroby włosów i paznokci, obniżona odporność na infekcje, zatrucia, kuracje odtruwające i odmładzające (regenerujące), reumatyzm, artretyzm, nieżyt układu oddechowego, przeziębienie, skłonności do krwotoków.”
Henryk Różański

Henryk Różański wymienia chorobę Cushinga i zespół policystycznych jajników jako przeciwwskazania, a także ostrzega o możliwym przejściowym obniżeniu płodności mężczyzn przez kłącza pokrzywy.

„Przeciwwskazania: choroba Cushinga, zespół policystycznych jajników. Kłącza pokrzywy mogą przejściowo obniżać płodność mężczyzn. Mężczyźni, którzy planują w najbliższym czasie prokreację powinni odstawić preparaty pokrzywy. Składniki aktywne kłączy i korzeni pokrzywy:”
Henryk Różański

Henryk Różański podaje, że w ziołolecznictwie wykorzystuje się kłącze z korzeniami, liść, całe ziele, a rzadziej także owoc pokrzywy.

„Pokrzywa – Urtica, z rodziny Urticaceae (pokrzywowate), jest rośliną leczniczą z której pozyskuje się kłącze z korzeniami, liść, a nawet całe ziele. Mniej popularnym surowcem z pokrzywy jest owoc – Fructus Urticae. Owoc pokrzywy to orzeszek, jajowaty, soczewkowato spłaszczony.”
Henryk Różański

Henryk Różański opisuje olej z owoców pokrzywy jako bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe i ostrzega, że po rozdrobnieniu owoce szybko tracą właściwości lecznicze.

„Po wysuszeniu owoców nie rozdrabniać, bowiem olej bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe ulega szybko jełczeniu i traci właściwości lecznicze. Surowy, wytłoczony olej pokrzywowy jest zielonawy lub zielonożółty. Zioła bogate w kwas galusowy (ekstrakty, zmikronizowany surowiec) oraz sam kwas galusowy konserwują olej pokrzywowy i rozdrobnione owoce.”

PubMed · Europe PMC के वैज्ञानिक शोध क्या कहते हैं?

हमने सबसे अच्छे सकारात्मक परिणामों वाले 10 शोध चुने हैं। यह एक चयन है, सभी शोधों की पूरी समीक्षा नहीं।

PubMed में इस विषय पर कुल अध्ययनों की संख्या: 124।

अध्ययन का उद्देश्य: Celem tego przeglądu systematycznego jest podsumowanie dowodów przemawiających za skutecznością suplementów roślinnych (PFS) w łagodzeniu stanów zapalnych lub przeciwko niej, z uwzględnieniem badań epidemiologicznych i badań interwencyjnych z udziałem ludzi.

परिणाम: wymagają dalszych badań, natomiast skuteczność Urtica dioica L., nawet jeśli dostępne dane dotyczące twardych punktów końcowych są obiecujące, wymaga potwierdzenia w innych badaniach. Boswellia serrata Roxb. okazała się najbardziej obiecująca, ponieważ wykazuje najlepszą skuteczność w leczeniu bólu i stanów zapalnych. Podsumowując, wskazane jest przeprowadzenie dalszych badań z udziałem bardziej jednorodnej populacji i większej liczby osób, przy unikaniu niejednorodności uwzględnionych preparatów ziołowych.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारकई अध्ययनों की समीक्षा

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: W irańskiej medycynie tradycyjnej zaleca się szerokie stosowanie ziół ze względu na ich działanie przeciwcukrzycowe. Celem tego przeglądu jest ocena skuteczności roślin leczniczych uprawianych w Iranie w obniżaniu stężenia glukozy.

परिणाम: Jakość randomizowanych badań kontrolowanych (RCT) oceniono przy użyciu skali Jadada. Wśród badań RCT najlepsze wyniki w zakresie kontroli glikemii uzyskano dla Aloe vera, Citrullus colocynthus, Plantago ovata, Silybum marianum, Rheum ribes i Urtica dioica. Większość roślin badanych pod kątem działania przeciwcukrzycowego wykazała obiecujące wyniki. Jednak skuteczność i bezpieczeństwo większości roślin stosowanych w leczeniu cukrzycy nie są wystarczające.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारकई अध्ययनों की समीक्षा

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Aby znaleźć bioaktywne zioła lecznicze wykazujące działanie przeciwastmatyczne, zbadaliśmy wpływ wodnego ekstraktu z liści Urtica dioica L. (Urticaceae) (UD), który jest najbliższy tradycyjnemu zastosowaniu w Algierii. W tym badaniu oceniliśmy in vivo działanie przeciwastmatyczne i przeciwutleniające ekstraktu z pokrzywy.

परिणाम: Ekstrakt UD istotnie (p < 0,01) hamował wzrost eozynofilii w BALF (-60%) oraz stężenia leukocytów (-32,75%) i limfocytów (-29,22%) w surowicy, a także skutecznie ograniczał napływ komórek zapalnych w szczurzym modelu astmy. Ponadto peroksydacja lipidów wywołana podaniem alergenu została istotnie (p < 0,05) zmniejszona przez leczenie UD w tkance płucnej (-48,58%). Zbadano również całkowitą zawartość związków fenolowych w ekstrakcie z pokrzywy (30,79 ± 0,96 mg kwasu galusowego/g suchego ekstraktu); wykazuje on aktywność zmiatania rodników DPPH, przy wartości IC50 wynoszącej 152,34 ± 0,37 μg/mL. Wyniki potwierdziły, że podawanie UD może odpowiadać za ochronne działanie tego ekstraktu przeciwko zapaleniu dróg oddechowych.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारपशु अध्ययन

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Dowody sugerują, że glikokortykosteroidy prowadzą do depresji i stanowią czynnik ryzyka cukrzycy typu 2. Ponadto cukrzyca wywołuje stres oksydacyjny i zaburzenia funkcji hipokampa, prowadzące do pogorszenia funkcji poznawczych.

परिणाम: Zaobserwowaliśmy, że przewlekłe podawanie myszom deksametazonu doprowadziło do hiperkortyzolemii, stresu oksydacyjnego, zachowań podobnych do depresyjnych, zaburzeń funkcji poznawczych, hiperglikemii ze zmniejszeniem masy ciała, zwiększeniem spożycia wody i obniżeniem ekspresji mRNA transportera glukozy-4 (GLUT4) w hipokampie. Urtica dioica istotnie zmniejszała hiperglikemię, stężenie kortykosteronu w osoczu, stres oksydacyjny i zachowania podobne do depresyjnych, a także poprawiała pamięć asocjacyjną i ekspresję mRNA GLUT4 w hipokampie, w stopniu porównywalnym z rosiglitazonem (5 mg/kg, p.o.). Ponadto Urtica dioica nieistotnie poprawiała pamięć przestrzenną i stężenie insuliny w surowicy. Podsumowując, Urtica dioica odwracała hiperglikemię wywołaną deksametazonem i związane z nią powikłania, takie jak zachowania podobne do depresyjnych i zaburzenia funkcji poznawczych.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारपशु अध्ययन

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Neuropatię cukrzycową uważa się za chorobę obwodowego układu nerwowego, jednak nowsze dowody wskazują również na udział ośrodkowego układu nerwowego. W tym badaniu oceniliśmy wpływ ekstraktu z Urtica dioica (UD) na zaburzenia pamięci i hipoalgezję w mysim modelu neuropatii cukrzycowej wywołanej streptozotocyną (STZ).

परिणाम: Progi bólowe mierzono, stosując hiperalgezję wywołaną bodźcami termicznymi, mechanicznymi i chemicznymi. Zaobserwowaliśmy, że przewlekła cukrzyca prowadziła do spadku stężenia insuliny we krwi, podwyższenia stężenia glukozy we krwi, zmniejszenia masy ciała, zwiększenia spożycia wody, zaburzeń funkcji poznawczych i hipoalgezji. UD istotnie obniżała stężenie glukozy we krwi i zmniejszała polidypsję, a także poprawiała masę ciała, stężenie insuliny, funkcje poznawcze i neuropatię z utratą czucia. Podsumowując, UD przynosiła wyniki porównywalne z rosiglitazonem w odwracaniu powikłań wywołanych długotrwałą cukrzycą, takich jak ośrodkowe i obwodowe zaburzenia funkcji neuronów.

अध्ययन के लिए पैसासरकार, सार्वजनिक संस्थान · Council of Scientific &amp; Industrial Research
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारपशु अध्ययन

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Rak piersi jest najczęściej występującym nowotworem i jedną z głównych przyczyn zgonów wśród kobiet na świecie. Rośliny i zioła mogą odgrywać ważną rolę w leczeniu uzupełniającym lub alternatywnym.

परिणाम: Zależne od dawki działanie antyproliferacyjne ekstraktu obserwowano wyłącznie w komórkach MCF-7 po 72 godz., przy wartości IC50 wynoszącej 2 mg/ml. Działanie antyproliferacyjne wiązało się ze wzrostem apoptozy, o czym świadczyły fragmentacja DNA, pojawienie się komórek apoptotycznych w analizie cytometrii przepływowej oraz wzrost ilości kalpainy 1, kalpastatyny, kaspazy 3, kaspazy 9, Bax i Bcl-2 — wszystkich białek zaangażowanych w szlak apoptozy. Po raz pierwszy opisano takie działanie antyproliferacyjne in vitro wodnego ekstraktu z liści Urtica dioica w linii komórkowej raka piersi. Nasze wyniki uzasadniają dalsze badania nad Urtica dioica jako potencjalnym środkiem chemioterapeutycznym w leczeniu raka piersi.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारप्रयोगशाला अध्ययन (कोशिकाओं पर)

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Pacjenci z cukrzycą są narażeni na ryzyko chorób wątroby, w tym hepatopatii glikogenowej, niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, marskości i włóknienia wątroby. Mechanizmy patofizjologiczne leżące u podstaw hepatopatii cukrzycowej są złożone; obejmują między innymi gromadzenie kwasów tłuszczowych, zwiększenie ilości reaktywnych form tlenu, wzrost stężenia końcowych produktów zaawansowanej glikacji, nadmierną aktywność szlaków poliolowych, nasilenie apoptozy i martwicy oraz pobudzanie włóknienia.

परिणाम: Ponadto dowody z badań klinicznych sugerują, że Boswellia serrata, Juglans regia, Melissa officinalis, Portulaca oleracea, Silybum marianum, Talapotaka Churna i Urtica dioica obniżają aktywność enzymów wątrobowych w surowicy u pacjentów z cukrzycą. Głównymi składnikami aktywnymi tych roślin, które chronią wątrobę, wydają się związki fenolowe, takie jak niazyryna, kwas chlorogenowy, resweratrol itp. Mechanizmy odpowiedzialne za działanie hepatoprotekcyjne środków ziołowych obejmują poprawę metabolizmu glukozy, przywracanie prawidłowego poziomu adipokin, obronę przeciwutleniającą i działanie przeciwzapalne. W hepatoprotekcyjnym działaniu środków ziołowych w cukrzycy uczestniczy kilka szlaków sygnałowych, takich jak kinaza 3-fosfatydyloinozytolu, kinaza białkowa aktywowana przez AMP, kinaza białkowa aktywowana mitogenami i kinaza c-Jun NH2-końcowa.

अध्ययन के लिए पैसाविश्वविद्यालय या फ़ाउंडेशन · Mashhad University of Medical Sciences, Vice Chancellor for Research and Technology, Kerman University of Medical Sciences
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारअन्य अध्ययनों पर चर्चा

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Urtica dioica L. jest powszechnie stosowaną rośliną leczniczą o potencjalnych właściwościach przeciwutleniających, cytotoksycznych i przeciwdrobnoustrojowych. METODY: Celem tego badania było zbadanie jej wielokierunkowej aktywności biologicznej w czterech liniach komórkowych (A549, MDA-MB-231, HCT116 i BEAS-2B) oraz ocena wpływu dwóch rozpuszczalników ekstrakcyjnych (zakwaszonego metanolu i heksanu) na wyniki aktywności.

अध्ययन के लिए पैसाविश्वविद्यालय या फ़ाउंडेशन · İnönü Üniversitesi
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारप्रयोगशाला अध्ययन (कोशिकाओं पर)

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Urtica dioica L. (pokrzywa zwyczajna) to wieloletnia roślina zielna o długiej historii stosowania w medycynie tradycyjnej i szerokim potencjale farmakologicznym.

परिणाम: Ponadto ekstrakty NADES-MAE wykazują potencjał jako zrównoważone preparaty o wysokiej skuteczności, przeznaczone do zastosowań nutraceutycznych i kosmetycznych. Pomimo obszernej dokumentacji przedklinicznej standaryzacja kliniczna i optymalizacja dawkowania pozostają głównymi wyzwaniami. W niniejszym przeglądzie podkreślono, że U. dioica jest wielofunkcyjną rośliną leczniczą o dużym potencjale w rozwoju fitoterapeutyków nowej generacji i żywienia molekularnego.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं बताया गया
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?पता नहीं
अध्ययन का प्रकारअन्य अध्ययनों पर चर्चा

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

अध्ययन का उद्देश्य: Rak żołądka (GC) stanowi poważne globalne zagrożenie dla zdrowia i jest drugą najczęstszą przyczyną zgonów związanych z nowotworami wśród nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego. W tym badaniu analizuje się potencjalne znaczenie terapeutyczne ekstraktów roślinnych w leczeniu raka żołądka, ze szczególnym uwzględnieniem ich wpływu na wrodzony układ odpornościowy.

परिणाम: Wyniki MMT wykazały, że ekstrakt z pokrzywy wywołał istotne działanie cytotoksyczne w ciągu 12 godz. w porównaniu z próbką kontrolną (bez leczenia), powodując zmniejszenie żywotności komórek raka AGS o 34,7%. Badanie cytometrii przepływowej wykazało, że w grupie kontrolnej żywotnych było 71% komórek, natomiast w grupach poddanych działaniu ekstraktu z pokrzywy przez dwie i 12 godz. odsetek żywotnych komórek wynosił odpowiednio 65,3 i 67,18%. Różnice te nie były istotne statystycznie, co wskazuje, że ekstrakt z pokrzywy selektywnie zachowuje żywotność zdrowych komórek. Testy cytotoksyczności i ocena cyklu komórkowego potwierdziły, że ekstrakt z pokrzywy zmniejsza przeżywalność komórek GC. Właściwość ta czyni pokrzywę obiecującym kandydatem do opracowywania leków w tym kierunku.

अध्ययन के लिए पैसानहीं बताया गया
क्या लेखकों का कंपनियों से संबंध है?नहीं — लेखक ऐसा कहते हैं
क्या किसी निर्माता ने अध्ययन में मदद की?नहीं
अध्ययन का प्रकारप्रयोगशाला अध्ययन (कोशिकाओं पर)

“नहीं बताया गया” का अर्थ यह नहीं कि किसी ने भुगतान नहीं किया — डेटाबेस हमेशा यह दर्ज नहीं करता।

स्रोत (14)

Pisaczek यह तय नहीं करता कि कौन सही है। यह दिखाता है कि क्या लिखा गया है और उसे कहाँ पढ़ें। ऊपर के हर वाक्य का अपना स्रोत है।